Phan Minh Đức và hành trình sau 10 năm của nhà vô địch Olympia

08/12/2021, 18:41 GMT+07:00

Trả lời cho câu hỏi muôn thuở đi hay về của những nhà vô địch Olympia nói riêng và cả các bạn du học sinh, Minh Đức đưa ra một cái nhìn khác để độc giả hiểu hơn về những quyết định của họ.

Thích ứng với mọi sự thay đổi
*Sau cuộc thi chung kết tại Olympia và sang Úc du học, điều gì khiến bạn tiếp tục ở lại xứ sở chuột túi thêm một thời gian dài tới cả chục năm?

Thật ra, khi học xong, mình có thử trở về Việt Nam thực tập trong một tập đoàn lớn, rồi đi dạy tại một trường đại học trước khi quay lại Úc. Mình có quan niệm trước năm 30 tuổi sẽ sẵn sàng học tất cả những gì mình muốn, sau đó mới bắt đầu ổn định dần trong kế hoạch của bản thân. Hơn nữa, mình vẫn luôn mong muốn thử sức với công việc nghiên cứu, để xem có phù hợp với khả năng hay không. Nói chung việc học là trọn đời mà. 


*Khoảng thời gian học tập và nghiên cứu, bạn có gặp nhiều khó khăn không?

Mình may mắn hơn nhiều bạn vì đi du học theo diện học bổng. Còn khó khăn thì cũng là những điều rất chung mà đa số các du học sinh thường gặp như bắt đầu học thế nào, ở đâu, chi tiêu sao cho hợp lý, làm quen với giọng địa phương... Chẳng hạn, có lần mua sách giáo khoa về, mình hào hứng mở sách ra đọc rồi mất nửa tiếng đồng hồ cho hai trang. Sách dày 600 trang, đọc vậy chắc mình phải tốn hết 300 tiếng để đọc trong một kỳ học. Sau đấy mình tìm được phương pháp đọc lướt để lấy thông tin cần trước, rồi đọc chuyên sâu sau. Điều này dạy mình nhiều về khả năng thích ứng.
Rồi, mình cũng dần học được khả năng quản lý thời gian, sắp xếp công việc và cách cân bằng tài chính. Trong hai năm đầu sang đây, mình đã phải chuyển nhà tận 7 lần vì nhiều lý do, có chủ quan lẫn khách quan. Nhưng mình học được cách thích nghi với mọi hoàn cảnh và không sợ thay đổi nữa. 

*Có vẻ bạn tâm đắc hơn cả với sự thay đổi trong cách tư duy và đưa ra các sự lựa chọn. Bạn có thể nói rõ hơn về điều này? 

Mình ví dụ, cũng giống như các bạn Việt Nam bây giờ sang đây du học, mình phải làm bài tập nhóm rất nhiều. Không phải là tất cả nhưng đa số đều sẽ gặp trường hợp gần nộp bài thì bạn cùng nhóm nhắn bảo là không thể thực hiện được và bỏ ngang. Nếu quay trở lại cách đây 10 năm, khi mình còn học năm 2, chắc mình sẽ ngồi “gào thét” nào là tại sao họ lại hành xử như thế, sao mình xui xẻo làm việc chung với người như vậy hay lý do gì mà không báo trước sớm hơn…
Mình đã rút ra được bài học, những câu chuyện như thế sẽ cứ xảy đến vì cuộc sống đầy những sự không nằm trong kế hoạch của chúng ta. Những điều bất ngờ sẽ luôn luôn có và mình chỉ có thể kiểm soát từ phía bản thân sẽ đối mặt và giải quyết như thế nào. Như vậy, mình sẽ phải luôn tự linh hoạt, sẵn sàng cho sự thay đổi và lạc quan. 
Những điều không lường trước được vẫn sẽ xảy ra hằng ngày, như Covid -19 chẳng hạn, thì câu hỏi nên đặt ra không phải là tại sao lại xảy đến với mình mà là nên làm gì để có được lợi ích nhiều nhất từ việc đấy.

Mong ước được đóng góp cho giáo dục
*Bạn hầu như không xuất hiện trên mạng xã hội suốt 10 năm qua nhưng gần đây lại mở một fanpage để chia sẻ về kinh nghiệm, du học và hướng nghiệp…

Khi mình làm trợ giảng, mỗi khóa mình dạy sẽ có ít nhất 2 tới 3 bạn người Việt. Khi hỏi các bạn ấy là có biết sẽ chọn ngành như thế nào không thì họ vẫn lựa chọn cảm tính dựa trên lời khuyên, nhận xét của người khác chứ không phải từ chính các bạn.
Cần phải nói thêm, hướng nghiệp trong giáo dục bao giờ cũng quan trọng. Nhưng khi chúng ta sống chung với đại dịch mới có cơ hội để nhìn nhận lại đâu là giá trị cốt lõi hay những ngành thật sự cần thiết. Trùng hợp thay, mình bắt đầu nhận được nhiều hơn những câu hỏi như: sau dịch tình hình thị trường lao động sẽ thay đổi ra sao, nên học cái gì, những nghề nào không còn cần thiết,... Tất cả những điều đó hướng mình đến với mục tiêu sẽ cố gắng chia sẻ và giúp đỡ về hướng nghiệp, nên khi cơ hội đến là bắt tay vào thực hiện.


*Là một người có góc nhìn đa chiều cũng như có cơ hội tiếp xúc với nhiều đối tượng. Bạn đánh giá như thế nào về sinh viên nói riêng và các bạn trẻ Việt Nam nói chung? 

Mình sẽ nói riêng về Gen Z. Theo đánh giá của mình trong vài từ ngắn thì các bạn rất năng động, không ngại học hỏi, có tiềm năng cực kì lớn. Nếu cho mình trở lại với lứa tuổi 19 - 20 mình không nghĩ là sẽ bằng các bạn bây giờ. Nhưng có một vấn đề họ bất lợi hơn thế hệ mình ngày xưa là bị ngập trong quá nhiều thông tin. Khi trò chuyện với họ về vấn đề chọn ngành nghề, rõ ràng họ rất hiểu về thế giới bên ngoài nhưng lại chưa hiểu về chính mình.
Ví dụ các bạn ấy thường quan tâm làm việc nào sẽ có lương cao, nhiều cơ hội thăng tiến,... nhưng đó chỉ là phần ngọn, còn phần gốc là các bạn thích gì, phù hợp không, có thể theo đuổi trong vòng 3 - 5 năm không thì chưa nhiều bạn nhận thức được.
Hơn nữa, theo như mình tìm hiểu được tại Việt Nam, đa phần thị trường đào tạo và thị trường lao động không có sự kết nối để đáp ứng nhu cầu của nhau. Câu hỏi đặt ra là liệu có sự liên kết, tương tác nào giữa người đào tạo và người tuyển dụng không hay là người dạy thì cứ dạy, người tuyển thì cứ đi tuyển. Rồi khi tuyển xong phải dạy và đào tạo lại. Mình nghĩ các bạn trẻ cũng đang gặp khó khăn từ hệ lụy đó.

*Các bạn du học sinh Việt Nam tại Úc có tránh được những điều này không? Liệu rằng sinh viên Việt Nam có thiệt thòi hay thiếu sót so với họ?

Vấn đề mình nói ở trên là tình trạng chung trên thế giới, không chỉ riêng Việt Nam. Các bạn trẻ khắp nơi đều gặp khó khăn tương tự. Nếu nói về điểm nổi bật hơn thì có thể các bạn mạnh dạn hơn thôi, vì phương pháp dạy của Anh, Mỹ, Úc,... luôn yêu cầu bạn phải giao tiếp, trình bày, không trả lời thụ động. 

Còn nói về phẩm chất, mình nghĩ không có sự chênh lệch nhiều. Do đó, các du học sinh ở nước ngoài không có lợi thế rõ rệt.

Cơ hội cho du học sinh về nước

*Có vẻ như du học sinh muốn về nước lại gặp khó khăn nhiều hơn mọi người vẫn nghĩ. Vậy đó có phải là lý do mà đa số các bạn du học sinh, ví dụ cụ thể là các nhà vô địch Olympia chọn ở lại định cư tại nước ngoài không? Hay là còn lý do nào khác?

Khi bạn sống và học tập ở một nơi nào đó, cơ hội và mối quan hệ của bạn cũng sẽ diễn ra ở đấy. Chẳng hạn sau khi tốt nghiệp, được một công ty đề nghị làm việc, bạn đâu thể nào chỉ nghĩ cứ làm đại 1-2 năm lấy kinh nghiệm rồi về nước. Đó là một chặng đường dài cần nhiều sự chuẩn bị và tính toán kĩ lưỡng. Đó là chưa kể, nếu có gia đình, lựa chọn của họ đưa ra còn tác động đến nhiều người. Nếu cứ quy về do môi trường sống, chế độ đãi ngộ hay cơ hội học tập tốt hơn thì mình nghĩ là không còn đúng nữa rồi. 

Theo mình được biết mỗi năm có 25.000 học sinh Việt Nam sang Úc, có lượt đi cũng có lượt về. Mình không nghĩ là hầu hết đều ở lại đâu. Chẳng qua là các bạn Olympia được quan tâm hơn, có nhiều người đã về rồi nhưng không muốn xuất hiện trên báo chí, các bạn du học sinh khác cũng như thế.

Nói chung mình nghĩ khi đưa ra quyết định nào đó người ta sẽ lựa chọn cái phù hợp nhất cho bản thân, sau đấy đến gia đình. Còn hỏi về việc có muốn về để đóng góp cho đất nước không thì ai cũng muốn được đóng góp cho nơi mình sinh ra và lớn lên dù ít hay nhiều trong khả năng.

*Anh đánh giá như thế nào về cơ hội thành công trong trường hợp các bạn du học sinh trở về Việt Nam, 

Về Việt Nam, cơ hội rất nhiều nhưng thách thức cũng không kém. Chỉ nói về việc các bạn phải mất thời gian tìm hiểu và làm quen lại từ đầu hay cạnh tranh với nhân sự trong nước thì cũng đã là thử thách lớn rồi. Làm thế nào để mình nổi bật hơn đây? Đi du học không phải là cái gì quá cao siêu hay được đặt vào một cái vị thế khác, có chăng là có vốn ngoại ngữ tốt, quen môi trường làm việc ở nước ngoài. 

Tuy nhiên, trong trường hợp bạn đã trở về nhưng không tìm được việc, không cảm thấy phù hợp hoặc không có được mức lương mong muốn... thì cũng đừng vội đánh giá mình không phù hợp. Mặt khác hãy suy nghĩ là mình có sự tìm kiểu kỹ càng chưa, chuẩn bị cho mọi rủi ro hay đặt vấn đề trực tiếp với công ty chưa.... Đó là yếu tố thuộc về sự chuẩn bị, nếu như đã cố gắng hết rồi mà vẫn không được thì nó không còn là lỗi của bạn nữa rồi. Vậy nên, nếu xác định về thì hãy về trong tâm thế bạn đã sẵn sàng.

*Một lời khuyên ngắn mà Minh Đức gửi đến các bạn trẻ?

Xã hội sẽ thay đổi liên tục nên không thể nào nói trước được tất cả nhưng mình mong là các bạn luôn linh hoạt, luôn tò mò và luôn lạc quan.

Tò mò mới nhận ra thay đổi, linh hoạt để thích ứng, lạc quan là vì không thay đổi nào cũng mang đến tích cực thành công ngay từ đầu. Mình thấy điều đó áp dụng rất tốt với mình.

*Xin cám ơn bạn về cuộc trò chuyện!

Ảnh: NVCC

Thiết kế: Nhất Thống

ĐÔI NÉT VỀ PHAN MINH ĐỨC

Phan Minh Đức, sinh năm 1992, là đại diện đầu tiên đến từ Hà Nội trở thành nhà vô địch Olympia năm 2010. Chàng cựu học sinh trường THPT chuyên Amsterdam sau đó đi du học Úc với học bổng trị giá 35.000 USD.

Khi còn là sinh viên năm 2, Minh Đức đã được tuyển làm trợ giảng. Sau khi tốt nghiệp với kết quả học tập xuất sắc, bạn nhận được lời mời nghiên cứu sau đại học của trường. 

Hiện tại Minh Đức đang là nghiên cứu sinh tiến sĩ chuyên ngành kinh tế tại trường Đại học Kỹ thuật Swinburne, đồng thời còn là giảng viên dạy môn Nguyên lý Kinh tế.