Âm nhạc Việt Nam thời kỳ mở cửa: "Sính ngoại" hay "Hội nhập quốc tế"?

31/05/2018, 11:00 GMT+07:00

Việc lạm dụng quá mức các nền văn hóa ngoại quốc vào các ca khúc Việt đã dẫn đến mất cân bằng, lệch chuẩn thậm chí loạn chuẩn trong thị trường âm nhạc cả nước.

Trong thời kì nhạc Việt đang dần định hình và hòa chung vào nhịp thở của nền âm nhạc quốc tế. Sau 20 năm miệt mài du nhập các âm hưởng từ khắp nơi trên thế giới vào dòng chảy nghệ thuật của nước nhà. Nhiều nghệ sĩ trẻ đã và đang cố vươn mình ra tầm quốc tế bằng những sản phẩm mang màu sắc Tây hóa, Hàn hóa, Nhật hóa pha lẫn với các yếu tố thuần Việt vốn có. Tuy nhiên, việc lạm dụng quá mức các nền văn hóa ngoại quốc này đã dẫn đến sự mất cân bằng, lệch chuẩn thậm chí loạn chuẩn trong thị trường âm nhạc Việt Nam hiện nay.

Âm nhạc Việt Nam thời kỳ mở cửa:

Có thể nói, âm nhạc là một loại hình nghệ thuật luôn luôn cần sự đổi mới qua thời gian để phù hợp với thị hiếu khán giả. Tính từ thời điểm âm nhạc lần đầu “mở cửa” vào giữa thập niên 80 đến nay, nhạc Việt đã có vô số lần thay màu áo. Thoát ra khỏi các thể loại nhạc tiền chiến, hậu chiến, nhạc trữ tình hay các ca khúc dân ca dân tộc, nhạc Việt bắt đầu du nhập liên tiếp không ngừng từ các dòng nhạc nhẹ, Ballad, nhạc đồng quê, đến cả các âm hưởng giải trí như nhạc Pop, Rock’n roll, R&b, Blue, Jazz, Rap, Hip hop,… chỉ trong vòng vỏn vẹn khoảng 20 năm.

Âm nhạc Việt Nam thời kỳ mở cửa:

Thành công có nhiều, thất bại cũng không ít. Các ca khúc Việt chạy theo xu hướng quốc tế từ nghệ thuật đến phi nghệ thuật đều là những câu chuyện dài mà xung quanh đó còn rất nhiều vấn đề cần phải bàn đến.

Lấy “Đại tiệc tháng 5 rực rỡ” của Vpop năm 2018 ra làm một ví dụ điển hình, qua đó, chúng ta có thể nhìn nhận thể loại “nhạc ngoại lai” này một cách đa chiều, vừa tìm ra ưu điểm để làm sáng hơn nữa, vừa chấp nhận khuyết điểm như một cách khắc phục những bước mà nhạc Việt đã đi sai.

Sự tấn công dồn dập của ngoại ngữ vào ca từ các bài hát Việt

Nếu họa sĩ diễn họa bằng tranh ảnh, nhà điêu khắc miêu tả nghệ thuật bằng cách tượng hình, thì cái người ca sĩ dùng làm chất liệu truyền tải tâm hồn chính là ca từ. Trong công cuộc tiếp nhận các luồng văn hóa mới của nhạc Việt, ta không thể không kể đến yếu tố ca từ - ngôn ngữ, một nhân tố ngấm ngầm đi vào dòng chảy của nền âm nhạc Việt Nam hiện đại.

Âm nhạc Việt Nam thời kỳ mở cửa:

Chưa bao giờ các nhạc sĩ lại có nhiều lựa chọn như lúc này. Họ không còn chỉ đi tìm âm nhạc trong suối nguồn rộng lớn của tiếng Việt, mà họ còn vượt khỏi tiếng mẹ đẻ và khám phá âm nhạc của chính mình trong tiếng Anh, tiếng Hàn, tiếng Hoa, tiếng Pháp, thậm chí cả tiếng Thái. Có người chỉ dùng ngoại ngữ trong một khuôn khổ nhất định, nhưng có cả những người lạm dùng chúng và sáng tác hẳn cả một ca khúc hoàn toàn bằng ngoại ngữ.

Bị phản ánh nhiều nhất chính là 2 ca khúc Love is hurtChi Pu phiên bản tiếng Hàn và Xa anh là tốt nhất phiên bản tiếng Thái - sản phẩm mới nhất cả Nam Em. Không bàn về các luyến láy, nhấn nhá, nói chung là các kỹ thuật cần có để đánh giá một bài hát, cả 2 ca khúc này của Chi Pu lẫn Nam Em đều không được lòng khán giả bởi chính ca từ của nó.


Chi Pu trong ca khúc Love is hurt.
Chi Pu trong ca khúc Love is hurt.


Và Nam Em trong ca khúc Xa anh là tốt nhất phiên bản tiếng Thái.
Nam Em trong ca khúc Xa anh là tốt nhất phiên bản tiếng Thái.

Cũng như việc người tri kỷ đi tìm tiếng nói tri âm, âm nhạc cuối cùng cũng phải đi về đúng bản chất của nó chính là phục vụ người nghe nhạc. Vậy đối tượng phục vụ của Chi PuNam Em trong cả 2 ca khúc này là ai, là người Việt, người Hàn, hay người Thái? Nếu nói để phục vụ người Việt là không đúng nhưng nói dành cho thị phần của 2 quốc gia kia thì càng chưa đủ lực.

Trong ca khúc Love is hurt Korean version của Chi Pu, nhiều khán giả, thậm chí có cả du học sinh Việt tại Hàn và người Hàn sinh sống tại Việt, cho rằng không hề hiểu bất kỳ lời hát nào của Chi Pu vì trình độ tiếng Hàn của cô hoàn toàn không đủ. Ngay cả lần biểu diễn ca khúc này tặng cho T-Ara – nhóm nhạc nữ Hàn Quốc, Chi Pu cũng nhận được những cái lắc đầu khó hiểu từ những cô gái Hàn này.


Chi Pu trong buổi giao lưu với nhóm nhạc Hàn Quốc T-Ara.
Chi Pu trong buổi giao lưu với nhóm nhạc Hàn Quốc T-Ara.

Vừa rồi, trả lời báo chí về ca khúc Xa anh là tốt nhất phiên bản tiếng Thái, Nam Em cũng chia sẻ cô chỉ mất duy nhất một ngày học tiếng Thái để cho ra bản thu âm. Chúng ta thử so sánh, tiếng Anh người Việt được đào tạo trường lớp 12 năm trời mà học sinh có em chỉ có thể bập bẹ, vậy bài hát tiếng Thái học trong một ngày liệu người Thái có nghe hiểu được ca khúc của Nam Em, khi mà Nam Em cũng chưa từng tiếp cận tiếng Thái trước đó?


Nam Em trong buổi ra mắt MV ngày 28/5
Nam Em trong buổi ra mắt MV ngày 28/5

Và thử hỏi nếu cả ba thị phần tiếp nhận là Việt – Hàn – Thái đều không thể hiểu được 2 ca khúc trên, thì 2 bài hát này có khác chi những bản hòa tấu không lời? Mà nhạc không lời thì chỉ cần nhạc công, chưa bao giờ dòng nhạc này tuyên bố rằng mình cần ca sĩ.

Thay vào đó, nếu trình độ còn chưa đầy đủ, người nhạc sĩ có thể chọn cách đan cài các ngôn ngữ lại với nhau như nêm một ít gia vị cho món ăn tinh thần của mình trở nên đa màu sắc, vừa thể hiện tính khiêm nhường của người viết, vừa thu hút người nghe bởi sự pha trộn thú vị. Ví dụ như việc khán giả cứ bị ấn tượng trước câu hát trong Chạm đáy nỗi đau của Erik (sáng tác bởi Mr.Siro): Baby Kajima, Stay here with me Kajima. Ca từ đó vừa dễ nghe, dễ hiểu với phần đông khán giả trong nước, lại vừa hấp dẫn người nghe từ những lần đầu tiên tiếp nhận.

Âm nhạc Việt Nam thời kỳ mở cửa:

Sự bùng nổ của giai điệu EDM – nhạc điện tử - trong thị trường nhạc Việt hiện nay

EDM (Electronic Dance Music) – nhạc điện tử - dòng nhạc được chơi với tempo nhanh khoảng 130-140 nhịp/ phút, không phải là một thể loại quá mới mẻ với người Việt. Nhiều người lầm tưởng rằng làn sóng EDM chỉ vừa đổ bộ vào Việt Nam vào khoảng năm 2006 với những ca khúc Low (Florida), All I do is win (DJ Khaled) và bắt đầu trở nên mạnh mẽ vào khoảng năm 2012 với loạt hit đình đám đến từ Justin Bieber, Miley Cyrus, Chris Brown hay Katy Perry.

Âm nhạc Việt Nam thời kỳ mở cửa:

Nhưng trên thực tế, EDM đã xuất hiện từ cuối thập niên 90 với tên gọi Vinahouse, còn có nghĩa là nhạc sàn. Qua thời gian, Vinahouse bắt đầu phát triển và thoát khỏi giới hạn bar, club thông thường. Cùng với đó là sự tấn công mạnh mẽ hơn của EDM quốc tế vào âm nhạc trong nước, như những dòng chạy lớn gặp nhau giữa đại dương tạo nên sự cuồng nộ của thủy triều, EDM nhanh chóng thoát ra và trở về đúng với tên gọi và bản chất căn nguyên nhất của nó.

Ngày nay, nhiều ca sĩ Việt cả Underground lẫn Overground cũng rất thành công nhờ kết hợp chất liệu điện tử quốc tế này với âm nhạc hiện thời của mình, trong đó phải kể đến những cái tên như: Châu Đăng Khoa, Sơn Tùng M-TP, Tóc Tiên, Noo Phước Thịnh, Touliver, Justatee, Big Daddy,...


Nhóm SpaceSpeakers - tập hợp những người chơi EDM đình đám tại Việt Nam.
Nhóm SpaceSpeakers - tập hợp những người chơi EDM đình đám tại Việt Nam.

Đặc biệt, thành công nhất với dòng nhạc EDM đậm màu quốc tế này là ca khúc Chạy ngay đi mới phát hành vào ngày 12/5 vừa qua của Sơn Tùng M-TP, ca khúc Việt đầu tiên đạt được #Top 1 Trending YouTube Thế giới trong vòng 24 giờ và nhận được hàng ngàn lời khen ngợi đến từ khán giả quốc tế. Kể cả những người có thẩm quan chuẩn về EDM cũng cho rằng Chạy ngay đi có tempo nhanh kèm phần bass rất tốt khoảng 90 Hz kết hợp với lối hát trap (hát nói - một thể loại phổ biến ở US-UK) khiến người nghe phải "run" theo điệu nhạc.

Âm nhạc Việt Nam thời kỳ mở cửa:

Tuy nhiên, ngoài những người tâm huyết và có nền tảng trước thể loại nhạc điện tử, showbiz Việt cũng không ít lần tiếp nhận những ca khúc EDM “nửa mùa” vì chưa có đủ kiến thức hoặc chạy theo xu hướng thị trường, làm nghệ thuật một cách qua loa vì mục đích thương mại. Điển hình là 1 loạt series thảm họa của Chi Pu kể từ ngày debut đến nay.

Âm nhạc Việt Nam thời kỳ mở cửa:

Nói chung, người nghe nhạc thời nay không phải là những thành phần cực đoan đến mức cương quyết bảo vệ bản sắc dân tộc mà cấm cản bất kỳ ai vươn ra thế giới. Chẳng lẽ chúng ta muốn tự nhốt mình trong sự đơn điệu nghèo nàn trước thế giới văn hóa đa sắc của thời đại toàn cầu hóa? Tất nhiên là không đời nào!

Âm nhạc Việt Nam thời kỳ mở cửa:

Dĩ nhiên những người nghệ sĩ phải là nhân tố trước hết hiểu rằng, nguyên tắc đầu tiên muốn tấn công một nền văn hóa nào đó, ngoài yêu thích nó, chúng ta còn cần hiểu và biết về nó, đừng nên tiếp cận sâu khi bản thân chưa đủ sẵn sàng, đừng nên ôm giấc mộng vàng làm nhà vô địch mà quên mất mình vẫn còn bị bó hẹp trong giới hạn của bản thân.

Một tác phẩm âm nhạc thành công thường có hai yếu tố: tính tương phản và tính nhất quán. Tương phản tạo nên tính đa dạng trong ngôn ngữ, nhất quán tạo nên sự thống nhất cho tác phẩm. Với âm nhạc nói chung cũng cần đa dạng mà thống nhất. Đa dạng về sáng tạo và thống nhất ở một điểm: Chân - Thiện - Mỹ.

Ảnh: Tổng hợp

Huỳnh Bảo Trân - Theo yan.thethaovanhoa.vn