Nguyễn Thị Duệ - nữ trạng nguyên duy nhất trong lịch sử Việt Nam

22/07/2020, 16:00 GMT+07:00

Bất chấp mọi phép tắc, Nguyễn Thị Duệ đã nam trang để đi thi và trở thành trạng nguyên. Tài năng và sự đức độ của Nguyễn Thị Duệ được nhân dân kính trọng.

Việt Nam thời kỳ phong kiến thường coi trọng nam nhân, các kỳ tú tài, đi học đa phần cũng chỉ dành cho "đấng mày râu". Thế nhưng, vẫn có những người phụ nữ khao khát cháy bỏng được đi học ở thời bấy giờ.

Nếu như Trung Quốc có Chúc Anh Đài cải trang nam nhân để đi học thì Việt Nam cũng có một người như vậy, đó chính là Nguyễn Thị Duệ - nữ trạng nguyên duy nhất trong lịch sử Việt Nam.

 
Nguyễn Thị Duệ là nữ trạng nguyên duy nhất trong sử Việt. (Ảnh minh họa: Vietsugiaithoai)
Nguyễn Thị Duệ là nữ trạng nguyên duy nhất trong sử Việt. (Ảnh minh họa: Vietsugiaithoai)

>>> Đọc thêm: Nguyên tắc kỳ dị cho cung nữ khi hầu hạ Từ Hy Thái hậu

Nữ tiến sĩ đầu tiên và là nữ trạng nguyên duy nhất trong sử Việt

Nguyễn Thị Duệ sinh năm 1574, bà còn được biết đến với cái tên Nguyễn Thị Du. Bà sinh ra trong một gia đình nhà nho nghèo ở huyện Chí Linh, tỉnh Hải Dương. Theo Hải Dương phong vật chí, tên chính xác của Nguyễn Thị Duệ là Nguyễn Thị Ngọc Toàn.

Từ nhỏ, Nguyễn Thị Duệ đã nổi tiếng là xinh đẹp, tài hoa. Tương truyền, bà đã có thể viết văn, làm thơ ngay từ khi mới 4 tuổi. Tiếng lành đồn xa, nhan sắc và tài năng của Nguyễn Thị Duệ nhanh chóng khiến nhiều người ngưỡng mộ, có không ít người đến xin hỏi cưới bà nhưng đều bị bà từ chối.

     
4 tuổi, bà Nguyễn Thị Duệ đã biết làm thơ, viết văn. (Ảnh minh hoạ: Pinterest)
4 tuổi, bà Nguyễn Thị Duệ đã biết làm thơ, viết văn. (Ảnh minh hoạ: Pinterest)

Với bản tính hiếu học của mình, Nguyễn Thị Duệ đã bất chấp mọi thứ để đi theo nghiệp đèn sách. Theo ghi chép, khi nhà Mạc mở khoa thi, bà đã cải trang thành nam nhân để tham dự và đỗ đầu bảng. 

Theo Chuyện kể về các nhà khoa bảng, khi tân trạng nguyên được vào cung dự yến tiệc, vua Mạc Kính Cung rất bất ngờ khi biết tân khoa trạng nguyên là một cô gái. Mặc dù rất quý mến hiền tài và không trách tội Nguyễn Thị Duệ theo phép tắc nhưng vua vẫn không thể cho phép bà tiếp tục mang danh trạng nguyên. Vua chỉ có thể cho phép bà ở lại triều.

     
Giả trai đi thi, bà Nguyễn Thị Duệ đỗ Trạng nguyên, được nhiều người ngưỡng mộ. (Ảnh minh hoạ: Vnexpress)
Giả trai đi thi, bà Nguyễn Thị Duệ đỗ Trạng nguyên. (Ảnh minh hoạ: Vnexpress)

>>> Có thể bạn chưa biết: Ngỡ ngàng tài sắc của tứ đại mĩ nhân Việt Nam trong lịch sử​

Được lập làm phi của Mạc đế, góp nhiều công lao cho đất nước

Nguyễn Thị Duệ sau đó được ở lại cung và phụ trách việc dạy học cho các phi tần. Sau một thời gian gặp gỡ, vua Mạc Kính Cung phải lòng bà và lập bà làm phi, ban cho bà tước hiệu là Tinh Phi. Dân gian sau này còn gọi bà là bà chúa Sao.

Vào năm 1625, khi quân của chúa Trịnh tiến lên Cao Bằng để đánh nhà Mạc, Nguyễn Thị Duệ bị bắt giữ. Thế nhưng thay vì lo sợ, bà lại rất bình thản. Và cũng nhờ tài đối đáp xuất sắc của mình mà Nguyễn Thị Duệ thoát tử tội.

Mến mộ tài năng của Nguyễn Thị Duệ, chúa Trịnh giao cho bà trọng trách trông coi việc học ở phủ chúa. Bà được chúa Trịnh vô cùng trọng dụng và sau này, Nguyễn Thị Duệ còn được phong làm Nghi ái quan.

 Dưới thời vua Lê - chúa Trịnh, vị tài nữ họ Nguyễn rất được trọng dụng. (Ảnh minh hoạ: Pinterest)
Dưới thời vua Lê - chúa Trịnh, vị tài nữ họ Nguyễn rất được trọng dụng. (Ảnh minh hoạ: Pinterest)

Thời làm quan, Nguyễn Thị Duệ được coi trọng vô cùng, bà thậm chí còn được cấp nhiều mẫu ruộng để canh tác lấy huê lợi, giúp đỡ những học trò nghèo chăm chỉ. Tương truyền, để thúc đẩy phong trào học tập, bà đã cùng các bậc túc nho tổ chức giảng dạy và thi. Cách làm này của bà đã góp phần nâng cao việc giáo dục ở thời kỳ lúc bấy giờ.

Tài năng của bà khiến người khác không khỏi nể phục. Phần lớn các kỳ thi Đinh, thị Hội thời đó đều qua tay bà chấm thi.

Không những tài năng, bà còn là người đức độ. Theo dân gian, trước đây, khi Nguyễn Thị Duệ còn nghèo khó, anh trai bà bị người trong làng của mình hại. Thế nhưng sau khi có được vinh hoa phú quý, bà cũng không hề nghĩ đến thù riêng.

     
Bà Nguyễn Thị Duệ dù bị phát hiện phận nữ nhi nhưng vẫn được Mạc đế quý trọng tài năng và miễn tội khi quân. (Ảnh minh hoạ: Syhoa18)
Danh tiếng của Nguyễn Thị Duệ đến nay vẫn khiến hậu thế phải ngưỡng mộ. (Ảnh minh họa: Syhoa18)

Sau này khi tuổi đã cao, Nguyễn Thị Duệ lui về quê ở ẩn. Bà tiếp tục đọc sách và chỉ bảo sĩ tử trong làng. Những đóng góp quan trọng của bà trong giáo dục đã giúp bà nhận được hậu đãi lớn từ triều đình. Dù vậy, nữ trạng nguyên vẫn sống cần kiệm và dành phần lớn những bổng lộc của mình để giúp đỡ người nghèo.

Những câu thơ của bà trong bài Gia ký vẫn được lưu truyền đến ngày nay.

"Kém gì một chút đảo điên

So le Bạc Thị vốn duyên Hán hoàng.

Nữ nhi dù đặng có lề

Ắt là tay thiếp kém gì trạng nguyên.

Vũ Phương Đề cũng khen ngợi bà: “Lễ sư thông tuệ, nhất kính chiếu tam vương".

Bà thậm chí còn được người dân làng Kiệt Đặc lập đền thờ sau khi bà mất. Tên của Nguyễn Thị Duệ cũng được đặt tại Văn miếu Mao Điền cùng nhiều danh nhân, học sĩ danh tiếng khác. 

>>> Xem thêm: Chuyện tình của vua Thành Thái và cô gái lái đò​

Tài năng, đức độ, người phụ nữ như Nguyễn Thị Duệ quả là hiếm có khó tìm trong lịch sử Việt Nam. Và chắc chắn những gì bà làm được vẫn khiến hậu thế phải bội phục.

Theo Hải Dương phong vật chí, Chuyện kể về các nhà khoa bảng

Nhắc đến những người phụ nữ vừa xinh đẹp, vừa tài giỏi thì trong lịch sử Trung Hoa cũng có không ít những người tài giỏi như Nguyễn Thị Duệ của Việt Nam. Trong đó, không thể không nhắc đến Võ Tắc Thiên - nữ hoàng đế duy nhất của Trung Hoa. Võ Tắc Thiên là người phụ nữ có khí chất cao ngạo, có mưu lược và tài giỏi không kém gì đấng trượng phu.

Vừa tài giỏi, vừa tàn nhẫn nhưng tại sao dù có nhiều kẻ thù, Võ Tắc Thiên vẫn có thể an hưởng cuộc sống đến cuối đời mà không bị ai hãm hại. Trên Cộng đồng Oh!man, một bạn đã thắc mắc điều này với câu hỏi:

"Vì sao Võ Tắc Thiên vẫn có kết cục viên mãn kể cả khi bà này đắc tội với quá nhiều kẻ thù vậy?...>>> XEM CÂU TRẢ LỜI