Nguyễn Phúc Hồng Dật: Làm vua 5 tháng thì bị đại thần hạch tội, xử tử

16/07/2020, 17:50 GMT+07:00

Triều Nguyễn là triều đại có nhiều người từ chối lên ngôi vua nhất trong lịch sử Việt Nam. Trong số đó có Nguyễn Phúc Hồng Dật, người sau này đã bị xử tử.

Triều Nguyễn là một triều đại rối ren trong dòng chảy lịch sử Việt Nam. Và cũng chính triều đại này là thời kì có nhiều người từ chối lên làm vua nhất.

Người đầu tiên phải kể đến chính là Nguyễn Phúc Hồng Dật, ông từng từ chối lên ngôi nhưng vẫn bị ép trở thành vua. Cuối cùng, chỉ sau 5 tháng trị vì, ông đã phải kết thúc cuộc đời mình bằng một bản án tử.

 
Chân dung vua Hiệp Hòa. (Ảnh: Khám Phá Huế)
Chân dung vua Hiệp Hòa. (Ảnh: Khám Phá Huế)

>> Xem nhanh: Công Chúa Ngọc Anh và mối tình đơn phương bi ai

Thân thế của Nguyễn Phúc Hồng Dật

Nguyễn Phúc Hồng Dật sinh năm 1847, là con trai thứ 29 của vua Thiệu Trị. Mẹ của ông là bà Trương Thị Thận, một Tam giai Thụy tần. Đồng thời, ông cũng là em trai của vua Tự Đức. Năm 1865, ông được anh trai của mình phong làm Lãng Quốc Công. 

Nguyễn Phúc Hồng Dật có tất cả 11 con trai và 6 con gái. Trong đó, người con trai thứ hai của ông đã trở thành con thừa tự của anh ruột ông là quận công Nguyễn Phúc Hồng Kháng.

Hoàng Thái hậu Từ Dũ dạy con nghiêm khắc mà nhân văn » Báo Phụ Nữ ...
Chân dung vua Tự Đức, anh trai vua Hiệp Hòa. (Ảnh: Pinterest)

>> Xem thêm: Chuyện tình buồn nhất triều Trần

 Buộc phải lên ngôi và trở thành vị vua thứ sáu của nhà Nguyễn

Sau khi vua Dục Đức lên ngôi được ba ngày và bị bỏ đói đến chết vào năm 1883, hai vị phụ chính đại thần là Tôn Thất Thuyết và Nguyễn Văn Tường đã đề nghị với Thái Hậu Từ Dụ để đưa Lãng Quốc Công lên ngôi. Tuy nhiên, khi ấy Nguyễn Phúc Hồng Dật đã thẳng thừng từ chối: "Tôi tư chất tầm thường, không dám nhận".

Các quan đại thần dù có năn nỉ, thuyết phục thế nào đi nữa cũng không thể khiến cho Nguyễn Phúc Hồng Dật đồng ý lên ngôi. Chính vì vậy, họ đã sử dụng vũ lực đưa ông từ Kim Long về kinh thành Huế và nhanh chóng tổ chức lễ đăng cơ cho ông vào ngày 30/7/1883. Nguyễn Phúc Hồng Dật chính thức trở thành vị vua thứ sáu của nhà Nguyễn và lấy niên hiệu là Hiệp Hòa.

Nguyễn Văn Tường & Tôn Thất Thuyết | NGUYỄN VĂN TƯỜNG vi.wik… | Flickr
Tôn Thất Thuyết và Nguyễn Văn Tường, hai phụ chính đại thần đã ép Nguyễn Phúc Hồng Dật lên làm vua. (Ảnh: Flickr)

>> Đừng bỏ lỡ: Hôn nhân của Công Chúa Phụng Dương và Thái sư Trần Quang Khải

Bị xử chết chết sau khi trị vì 5 tháng

Nguyễn Phúc Hồng Dật lên ngôi khi đã 36 tuổi, vậy nên ông không phải là kẻ dễ dàng bị thao túng như những vị vua thiếu niên khác. Sau khi lên ngôi, vua mong an ổn ngồi trên ngai vàng nên muốn nhận chính sách bảo hộ của Pháp và đã tìm cách giảm bớt quyền hành của hai vị phụ chính đại thần. Điều này khiến hai đại thần cảm nhận được mối họa trong tương lai.

Việt Nam Sử Lược của Trần Trọng Kim có đoạn viết: "Hai người thấy vua có lòng nghi, sợ để lâu thành vạ nên tâu với bà Từ Dụ Thái Hậu, lập Dưỡng Thiện, con nuôi thứ ba của vua Dực Tông (vua Tự Đức) lên làm vua". Sau đó, vua Hiệp Hòa bị các quan đại thần hạch tội vì ý đồ cấu kết với Pháp và bị xử tử.

Lăng vua Hiệp Hòa được công nhận di tích lịch sử | Báo Dân trí
Lăng Hiệp Hòa, nơi an nghỉ của một trong những vị vua có kết cục bi thảm của triều Nguyễn. (Ảnh: Dân Trí)

Vua Hiệp Hòa mất vào ngày 29/11/1883. Ông trị vì được hơn bốn tháng thì qua đời, sử sách gọi là Phế Đế. Đến năm 1891, vua Thành Thái mới truy phong ông là Văn Lãng Quận Vương, lấy thụy Trang Cung. Nguyễn Phúc Hồng Dật, người đầu tiên từ chối lên ngôi của nhà Nguyễn cuối cùng đã ra đi trong tay các quan đại thần của mình.

Thông tin từ: Việt Nam Sử Lược, Việt Sử Tân Biên, Đại Nam Thực Lục.

ÁN TỬ CỦA VUA HIỆP HÒA

Sách Việt Sử Tân Biên có viết: "Vua Hiệp Hòa thấy ông Tường, ông Thuyết có lập trường chính trị trái ngược mình thì viết thư cho Hồng Sâm, người vừa là Bí thư vừa là anh em thúc bá với mình để mang qua tòa Khâm nhờ Pháp hạ bệ hai quan phụ chính trên. Việc bị Nội giám Đạt biết và mách với ông Tường."

Theo đó, triều thần họp bất thường để hạch tội vua với ba tội danh: "Tham lậm công thu, không nghe lời các quan phụ chính và tư thông với đại diện Pháp". Vua không cãi được, đành thoái vị và nhận án phạt nặng nhất.

Hoàng thân Hồng Sâm cũng bị xử với tội đồng lõa bán nước với vua. Ông Trần Tiễn Thành, người không đồng ý phế truất vua cũng cùng cảnh ngộ.