Sau nhiều năm chờ đợi hết đạo diễn này tới nhà sản xuất nọ nói về dự định đưa Truyện Kiều lên màn ảnh, cuối cùng khán giả cũng đã tin rằng điều này đang trở thành hiện thực.

Cụ thể, dự án phim điện ảnh Kiều của đạo diễn Mai Thu Huyền vừa được hé lộ  kèm theo phần teaser – cho dù nó cũng là nguồn cơn của nhiều tranh cãi.

Cần nhắc lại, đây là hướng đi chưa được một đạo diễn hay nhà làm phim nào chính thức từng thực hiện. Gần nhất, vài năm trước, nữ đạo diễn 9x Luk Vân cũng từng nói về mong muốn chuyển thể Truyện Kiều thành phim điện ảnh, tuy nhiên trước "sức nặng" của tác phẩm lớn, dự định này vẫn chỉ bỏ ngỏ. Điều đó có nghĩa, đạo diễn, nhà sản xuất Mai Thu Huyền sắp trở thành người đi tiên phong, khi dự án điện ảnh Kiều được khẳng định sẽ ra đời vào tháng 3/2021.

Để rồi, khi những hình ảnh đầu tiên của Kiều được công bố, bên cạnh những hào hứng về một nhân vật trong văn học sắp được hiện thực hóa, cũng không ít người bày tỏ hoài nghi về sức hút của bộ phim. Gắn với những hoài nghi ấy là hàng loạt tranh cãi về việc sử dụng chữ Quốc ngữ thay cho chữ Nôm trong phim, hay phục trang nàng Kiều bị đánh giá đậm chất hiện đại (dù phía nhà sản xuất lại nhấn mạnh rằng họ muốn làm một bộ phim thuần Việt).

Tất nhiên, trong vấn đề này, cũng có những quan điểm đứng về phía nhà làm phim, nhìn nhận lại  khía cạnh khai thác nhân vật Thuý Kiều như ý kiến của độc giả Phù Vân: "Khi chuyển thể một tác phẩm kiểu như vậy, người thực hiện (đạo diễn, nhà sản xuất,...) có quyền điều chỉnh ở một mức độ nhất định cho phù hợp với ý đồ của mình. Đặc biệt là vấn đề thuộc về bối cảnh, trong đó có phục trang. Hamlet, Caesar,... mỗi lần dựng vở mới có thể có bối cảnh và trang phục ở những nước khác nhau và thời đại khác nhau, dù ai cũng biết Hamlet là hoàng tử Đan Mạch còn Caesar là tướng lĩnh và chính khách La Mã.

Về Truyện Kiều, nếu nhìn nhận một cách khách quan thì đây là một tác phẩm có cấu trúc bối cảnh (đặc biệt là địa điểm) không thực sự chặt chẽ và rõ ràng. Ai cũng rõ đó là một tác phẩm hư cấu, còn nhân vật Thuý Kiều không có thật trong lịch sử".

Nhưng đó cũng chưa phải tranh cãi duy nhất. Như các nhà làm phim nhận định, câu chuyện về biến cố trong cuộc đời của nàng Kiều tưởng như sẽ dễ dàng để làm phim nhưng muốn gói gọn trong thời lượng từ 100 đến 120 phút lại là một điều vô cùng khó khăn. Còn ở khán giả, sự tò mò về một Thúy Kiều sẽ đi ra từ thơ ca như thế nào luôn được đặt lên hàng đầu. Và đặc biệt, với tác phẩm đã đi vào trang sách giáo khoa của học sinh, trở thành "tác phẩm quốc dân" thì một sự biến tấu đi lệch với nguyên tác cũng có thể trở thành con dao hai lưỡi.

Bởi thế, “trận chiến” cho thấy sự am hiểu của khán giả đối với Truyện Kiều đã nổ ra trên khắp các diễn đàn ngay sau khi đoạn teaser đầu tiên của phim Kiều được công bố. Nhiều bình luận được đưa ra trong một bài viết để phân tích về vấn đề phục trang nên sử dụng như thế nào cho sát với giai đoạn lịch sử trong truyện. Ngoài ra, cũng có những cái nhìn săm soi của công chúng xem liệu rằng nàng Kiều được chọn trong phim có đáp ứng đủ các tiêu chí về ngoại hình, cảm xúc mà Nguyễn Du đã viết?

Thực tế, việc chuyển thể tác phẩm văn học lên phim có nhiều lợi thế về cốt truyện, kịch bản nhưng cũng luôn đi kèm những thách thức đặc thù. Biên kịch Thanh Hương chia sẻ: "Chuyển thể tác phẩm văn học lên phim có nhiều lợi thế về cốt truyện, kịch bản nhưng cũng nhiều thách thức, mạo hiểm. Những tác phẩm hoài niệm về tình yêu còn dễ kết nối cảm xúc nhưng khi đề cập đến vấn đề bức xúc, đau đáu trong xã hội nếu làm không tới sẽ khó thuyết phục khán giả"

Nhìn lại 1 thập kỷ về trước, các dự án điện ảnh chuyển thể từ tác phẩm văn học hiếm thắng lớn về mặt doanh thu vì ít nhận được sự quan tâm của đông đảo công chúng. Thay vào đó, những dự án này lại được giới chuyên môn đánh giá cao, đạt nhiều giải thưởng điện ảnh. Đó là trường hợp Trăng nơi đáy giếng chuyển thể từ tác phẩm cùng tên của nhà văn Trần Thùy Mai (đạt giải Cánh diều bạc 2008); Chuyện của Pao theo nguyên tác Tiếng đàn môi sau bờ rào đá của nhà văn Đỗ Bích Thúy (giành 4 giải Cánh Diều Vàng); hay Cánh đồng bất tận từ tác phẩm cùng tên của nhà văn Nguyễn Ngọc Tư (đạt 3 giải Cánh Diều Vàng 2010),...

Dù vậy, theo dòng chảy của thời gian, sự quan tâm của khán giả, đặc biệt là giới trẻ dành cho các dự án điện ảnh kiểu này càng tăng. Phim văn học chuyển thể không còn mang danh "chỉ đem đi dự liên hoan", mà thay vào đó các đạo diễn, nhà sản xuất đã tìm cách đánh thẳng vào thị hiếu người xem. Sự thành công về mặt doanh thu trong những tác phẩm phim chuyển thể gần đây chính là một minh chứng rõ ràng nhất.

Điển hình, dự án điện ảnh như Tôi thấy hoa vàng trên cỏ xanh chuyển thể từ truyện của nhà văn Nguyễn Nhật Ánh, bộ phim đã trở thành một hiện tượng phòng vé ngay thời điểm ra mắt năm 2015 khi thu hút 850.000 lượt khán giả sau 2 tuần công chiếu. Theo The Hollywood Reporter, chỉ sau một tháng, bộ phim đã mang về 3,5 triệu USD (hơn 81 tỷ đồng).

Ngoài Tôi thấy hoa vàng trên cỏ xanh, lần lượt các tác phẩm chuyển thể từ truyện của nhà văn Nguyễn Nhật Ánh như Cô gái đến từ hôm qua, Mắt biếc,... cũng nhận về sự quan tâm của đông đảo công chúng. Trong đó, riêng bộ phim Mắt biếc (2019) đã đạt doanh thu hơn 172 tỷ đồng.

Đại diện nhà phát hành bộ phim Tôi thấy hoa vàng trên cỏ xanh từng cho biết: "Trong đoạn video ngắn ghi lại những phản ứng của khán giả tại rạp, có người đã rơm rớm nước mắt, có người thổn thức và bật khóc khi bất chợt gặp lại hình ảnh chính mình của ngày xưa. Bên cạnh đó cũng có những tiếng cười sảng khoái trước các tình huống đáng yêu, ngô nghê của những đứa trẻ. Có thể nói, lâu lắm rồi mới có một bộ phim chạm vào được trái tim của khán giả nhiều đến vậy".

Đặt trong bối cảnh phim chuyển thể văn học đang chiếm được cảm tình của khán giả, sự xuất hiện của Kiều được những người yêu môn nghệ thuật thứ 7 vô cùng mong chờ trong thời gian tới. Tuy nhiên, cái gọi là "thành tích đi trước" đã trở thành 1 trong những áp lực đè nặng lên bộ phim. 

Điều đáng nói, Kiều ra đời trong giai đoạn Covid-19 cũng mang nhiều lo ngại về việc nó có thể ảnh hưởng lớn tới lượng người xem của bộ phim. Thực tế cho thấy rằng, 2020 là một năm vô cùng ảm đạm với thị trường điện ảnh khi khán giả mất dần thói quen ra rạp sau thời gian nghỉ dài ở nhà. Chưa nói tới tác phẩm chuyển thể văn học, một số dòng phim phổ biến mạnh dạn "nổ phát súng" đầu tiên để kéo lại khán giả thì lại phải ngậm ngùi chịu thất bại ê chề. Trang Box Office Vietnam thống kê, phim Truyền thuyết về Quán Tiên (khởi chiếu hồi tháng 5/2020) với số tiền đầu tư lên đến 18 tỷ đồng nhưng doanh thu còn chưa chạm ngưỡng 1 tỷ đồng; hay như 2 tác phẩm được quảng bá rầm rộ là Bằng chứng vô hìnhĐỉnh mù sương, doanh thu lần lượt là 7,5 tỷ đồng và 900 triệu đồng...

Tất nhiên, chuyện doanh thu kém chẳng thể đổ hết lỗi tại Covid-19. Trong tình hình dịch bệnh còn đó, người xem vẫn kỳ vọng nhiều hơn ở chất lượng các sản phẩm ra rạp. Và việc Kiều có làm nên chuyện trong giai đoạn hậu Covid-19 hay không vẫn còn là dấu hỏi lớn mà chúng ta phải chờ tới ngày công chiếu mới để kiểm chứng được.

Thiết kế: Hoài My