Thị trường Internet phát triển đồng nghĩa với việc ngày càng xuất hiện nhiều hình thức giải trí mới lạ và hấp dẫn hơn. Trong số đó, hình thức nghe nhạc trên các trang website trực tuyến là phổ biến hơn cả và cũng dần có những thay đổi nhất định về cách thức hoạt động cũng như thói quen sử dụng của người dùng.


Từ thị trường mà bị một nhạc sĩ nói đùa rằng “làm nhạc như làm từ thiện”, Việt Nam đang có những bước tiến đáng kể trong việc nghe nhạc có bản quyền và trả phí, từ đó chất xám của người làm nhạc được trân trọng và thị trường âm nhạc trong nước cũng dần trở nên chuyên nghiệp hơn. 

Nhacso.net được xem là nền tảng nghe nhạc trực tuyến đầu tiên xuất hiện ở Việt Nam, khi nó có mặt trên thị trường vào năm 2005, lúc Internet mới chỉ đang bắt đầu bùng nổ ở nước ta. Không chỉ cho phép nghe nhạc trực tuyến mà Nhacso.net lúc đó còn là một trong những website hiếm hoi cung cấp nội dung số có bản quyền, mở ra một khái niệm mới cho thị trường âm nhạc Việt Nam.

Sau khi Nhacso.net xuất hiện và cùng với đó là sự phát triển nhanh chóng của Internet, các trang nghe nhạc trực tuyến khác cũng lần lượt ra đời theo mà nổi bật nhất phải kể đến những cái tên như NhacCuaTui, Zing MP3 hay Keeng Music. Sự có mặt của các trang nghe nhạc trực tuyến như thế này đã mang âm nhạc của nghệ sĩ đến gần công chúng hơn, đồng thời góp phần làm cho đời sống giải trí thêm phần đa dạng và nhiều màu sắc. 

Tuy xuất hiện với số lượng nhiều nhưng có một sự thật là hầu hết mọi hoạt động thưởng thức âm nhạc trên các nền tảng này đều mang tính miễn phí. Điều đó đồng nghĩa với việc các nghệ sĩ đều sẽ không nhận được bất kỳ một khoản tiền nào từ các sản phẩm âm nhạc của mình được đăng tải trên đó. Việc kinh doanh nhạc số ở thị trường Việt Nam được xem như một “nhiệm vụ bất khả thi” vì thói quen giải trí miễn phí đã “ăn sâu” vào thị hiếu của đông đảo người dùng. Chính vì lý do đó mà Nhacso.net đã phải đóng cửa vào đầu tháng 10/2016 sau hơn 11 năm hoạt động, vì chi phí thu lại được từ việc chi trả bản quyền không mang lại lợi nhuận như nhà đầu tư mong đợi. 

Bên cạnh những nền tảng thuần Việt chiếm lĩnh thị trường nghe nhạc như NhacCuaTui hay Zing MP3, thì các nền tảng tiếng tăm trên thế giới cũng đầy tham vọng và xuất hiện lần lượt ở nước ta. Năm 2015 có Apple Music thì tới 2017 Spotify cũng “bước chân” gia nhập thị trường Việt Nam để cạnh tranh cùng các nền tảng âm nhạc khác. Sự xuất hiện của Apple Music hay Spotify đã dần dần tạo ra thay đổi trong thói quen nghe nhạc của người dùng nước ta - nghe nhạc có trả phí. 

Không chỉ có các nền tảng gia nhập vào cuộc chiến chống nạn sử dụng nhạc không bản quyền, mà những nghệ sĩ cũng đã bắt đầu chú ý hơn tới vấn đề này. Họ nghiêm túc trong việc tìm kiếm những đơn vị phát hành chuyên nghiệp và nghiêm túc, để đảm bảo quyền lợi cao nhất cho chất xám của mình. Giọng ca hàng đầu của V-pop là Mỹ Tâm được xem là cái tên tiên phong trong việc “nói không với âm nhạc không có bản quyền”. Cô không chỉ hợp tác chính thức cùng YouTube mà còn mạnh mẽ gỡ hết những sản phẩm âm nhạc của mình ở các nền tảng nghe nhạc miễn phí. Nữ ca sĩ Vì Em Đã Quá Yêu Anh còn mạnh mẽ chia sẻ trước khi album thứ 9 của mình được phát hành rằng: "Bản thân tôi thấy các trang nhạc trực tuyến Việt Nam hiện tại không coi trọng bản quyền của nghệ sĩ. Vì vậy tôi chấp nhận là người duy nhất đứng ngoài việc này chứ không đồng tình đi theo cái sai được dù có thế nào”. Nhờ sự tiên phong của Mỹ Tâm mà ngày càng nhiều nghệ sĩ Việt Nam xem trọng bản quyền âm nhạc hơn và có những sự bảo vệ cần thiết cho “đứa con tinh thần” của mình. 

Nói về tiềm năng của thị trường nhạc số ở Việt Nam, chị Phùng Lan Khanh - Người đứng đầu Universal Music Vietnam cho biết: “Theo các báo cáo gần đây, chỉ có khoảng vài % là người Việt nghe nhạc trên thị phần trả tiền. Ví dụ: Việt Nam có gần 100 triệu dân thì những người có đủ khả năng nghe nhạc có bản quyền hay đăng kí VIP thì tầm 30 - 40% dân số. Trong số đó, người đã trả tiền để sử dụng những gói đó thì chỉ có khoảng vài %, đó là lý do vì sao mà Việt Nam là một thị trường tiềm năng trong khu vực”. Cũng theo số liệu từ We Are Social tính đến tháng 1/2019, Việt Nam đang có khoảng 72% dân số sử dụng điện thoại thông minh, cùng với đó là thời lượng stream nhạc trung bình rơi vào khoảng 71 phút mỗi ngày. Những con số kể trên đã phần nào cho thấy sự tiềm năng của thị trường nhạc số Việt Nam. Đây được xem là một cơ hội hiếm có để âm nhạc Việt Nam trở nên chuyên nghiệp hơn, cũng như việc kinh doanh âm nhạc mang lại nhiều khởi sắc hơn xưa. 

Để không bị bỏ lại trong cuộc đua với những nền tảng quốc tế trong cuộc đua nghe nhạc văn minh, các nền tảng nghe nhạc trong nước cũng phải thích nghi và thay đổi để có được sự tôn trọng từ phía nghệ sĩ, đồng thời là sự tin tưởng lựa chọn của người yêu nhạc. Trong số đó, NhacCuaTui hay Zing MP3 đang là những nền tảng nổi bật hơn cả. 

Dù có tiếng tăm ở thị trường toàn cầu nhưng khi “cập bến” thị trường Việt Nam, Apple Music hay Spotify vẫn có một vài chỗ thua thiệt những nền tảng trong nước, ví dụ như về tính phổ biến với người dùng hay việc tìm hiểu thói quen của người nghe nhạc nội địa. Đơn cử nhất có thể kể đến NhacCuaTui khi họ nhanh chóng tăng tốc đưa ra nhiều thay đổi để phù hợp với thị hiếu hiện nay. Nếu muốn trải nghiệm âm nhạc với chất lượng cao, cùng với đó là ủng hộ cho bản quyền của nghệ sĩ, người dùng NhacCuaTui có thể đăng ký tài khoản với mức giá cực kỳ hợp lý: 15.000 đồng cho gói tuần, 49.000 đồng cho gói tháng và 499.000 đồng cho gói năm. 

Về vấn đề bản quyền, hiện nay platform trong nước cũng đã bắt tay hợp tác với những đơn vị âm nhạc hàng đầu bao gồm Universal Music Group, Sony Music Group, SKY Music, Hiệp hội Công nghiệp Ghi âm Việt Nam (RIAV) và ACR Cloud, để khán giả có thể yên tâm thưởng thức một cách văn minh và tôn trọng chất xám của người nghệ sĩ. Ngoài ra họ cũng cũng rất biết cách chiều lòng người dùng bằng cách tạo ra những playlist theo từng thể loại nhạc, chủ đề riêng biệt hay gợi ý những bài hát, nghệ sĩ phù hợp với sở thích của người dùng dựa vào những gì mà họ đã nghe. 

Việc nghe nhạc có bản quyền và trả phí còn mang lại nhiều lợi ích cho người sử dụng. Chỉ cần bỏ ra khoản chi phí “hạt dẻ” là mọi người có thể trải nghiệm âm nhạc đẳng cấp với chất lượng cao, tha hồ nghe nhạc trực tuyến mà không bị phiền bởi quảng cáo, tải nhạc không giới hạn để thưởng thức ngoại tuyến hay đồng bộ và lưu trữ kho nhạc yêu thích một cách dễ dàng. Sử dụng nhạc bản quyền cũng là cách để khán giả ủng hộ thiết thực cho các nghệ sĩ, để họ có thêm động lực tiếp tục sáng tạo ra những “món ăn tinh thần” chất lượng làm phong phú và đa dạng đời sống âm nhạc nói riêng cũng như đời sống giải trí nói chung của công chúng. 

Thị trường nhạc số ở Việt Nam đang bước vào một kỷ nguyên mới với rất nhiều cơ hội để có thể bứt phá lớn mạnh trong những năm tới. Mọi yếu tố thuận lợi nhất đều đã xuất hiện, giờ là lúc để mọi thứ được hoàn thiện và chỉn chu hơn, giúp thói quen nghe nhạc trả phí nói riêng và một thị trường âm nhạc có bản quyền nói chung được phát triển bền vững. Nắm vai trò quan trọng trong chuyện này tất nhiên phải kể đến những nền tảng nghe nhạc trực tuyến đang ngày ngày hoạt động và trở thành một phần quan trọng trong cuộc sống của mỗi người. Hy vọng những Apple Music, Spotify hay NhacCuaTui sẽ tiếp tục phát huy những điểm mạnh của mình, đồng thời phát triển ngày càng tốt hơn để giúp thị trường nhạc số ở Việt Nam trở nên thật chuyên nghiệp và có giá trị.