Sự thật hú hồn: Đát Kỷ chính là người phát minh ra đôi đũa thông dụng hiện nay trên khắp Châu Á?

24/11/2018, 12:00 GMT+07:00

Ở các nước Châu Á, dùng bữa với đũa phổ biến hơn thay vì dùng dao, bởi văn hóa từ xa xưa của chúng ta đã khác với phương Tây

Có mặt khắp nơi bởi sự phổ biến của ẩm thực Châu Á, đôi đũa là dụng cụ ăn uống được lựa chọn ở Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản và Việt Nam trong hàng ngàn năm. 

Ý nghĩa đằng sau của đôi đũa trong văn hóa Trung Hoa

Đứng ở góc độ tự nhiên, đôi đũa là thể hiện của các yếu tố của triết học Trung Hoa, đặc biệt là nhị phân âm dương. Hai chiếc đũa phải được sử dụng như một cặp, một cái giữ vững chắc trong khi cái kia di chuyển, để sử dụng. Điều này phản ánh sự hòa hợp của âm và dương như các yếu tố thụ động và hoạt động tương ứng tạo nên khái niệm về một tổng thể năng lượng.

Hình dáng phổ biến của đôi đũa thường là một đầu tròn và một đầu vuông, tượng trưng cho trời và đất. Điều này có nguồn gốc từ bát quái, một tập hợp những nguyên tắc sử dụng để coi số mệnh một người.


(Ảnh minh họa)
(Ảnh minh họa)

Khi cầm đũa đúng cách, những ngón tay tự nhiên đặt vào 3 vị trí: Ngón cái và ngón trỏ trên cao, ngón út và ngón đeo nhẫn ở dưới thấp, ngón giữa nằm ở giữa 2 chiếc đũa. Điều này không đơn giản chỉ là một quy ước bề mặt, nó còn tượng trưng cho quan niệm truyền thống của người Trung Hoa xưa về trời, đất và con người.

Ngón út và ngón đeo nhẫn hỗ trợ lẫn nhau dưới thấp, biểu thị cho Đạo của đất. Ngón cái và ngón trỏ tương ứng với sự linh hoạt và ổn định hoặc những luật lệ trên thiên thượng.

Ngón giữa là biểu tượng cho vị trí khó khăn nhưng danh giá của một vị vương, theo truyền thống gọi là thiên tử. Đây chính là người vừa phải đáp ứng nhu cầu, mong ước của người dân vừa phải tuân thủ đạo đức và thuận theo mệnh trời. 

Sự thật hú hồn: Đát Kỷ chính là người phát minh ra đôi đũa thông dụng hiện nay trên khắp Châu Á?

Người Trung Quốc cổ đại tin rằng ở đôi đũa có tồn tại mối liên kết giữa trời đất và con người. Những niềm tin đó đã thâm nhập vào văn hoá và cuộc sống. Đó là từ các nghi lễ tôn giáo được tổ chức trong triều đình đến các phong tục dân gian truyền từ đời này sang đời khác trong dân chúng, lưu truyền bao đời. 

Thuyết ra đời của đôi đũa trong lịch sử 

Tuy không có tài liệu nào ghi chép cụ thể về sự ra đời của dụng cụ ăn uống đậm chất Châu Á này, nhưng trong dân gian vẫn lưu truyền 2 truyền thuyết về sự ra đời của nó là Đát Kỷ và đôi đũa (truyền thuyết được lưu truyền vùng Giang Tô), Đại Vũ dùng cành cây, cành trúc gắp thức ăn (truyền thuyết được lưu truyền vùng Đông Bắc).

- Truyền thuyết về Đát Kỷ

Tương truyền tại vùng Giang Tô, vua Trụ buồn vui thất thường, khi hắn ăn uống thì hoặc là chê thịt cá không tươi, khi lại mắng canh gà nóng quá, thậm chí còn bực bội vì mặt nhạt không hợp khẩu vị,.... Kết quả rất nhiều ngự trù đã mất mạng dưới thái độ hách dịch của vị hôn quân này. 

Sự thật hú hồn: Đát Kỷ chính là người phát minh ra đôi đũa thông dụng hiện nay trên khắp Châu Á?

Yêu hồ Đát Kỷ được vua Trụ sủng ái, mỗi lần có yến tiệc, để tránh làm Trụ Vương nổi giận, Đát Kỷ đều thử đồ ăn trước. Có một lần Đát Kỷ chọn ra được vài món hợp khẩu vị nhưng thấy phần quá nóng, thời gian lại gấp không kịp cho đổi. Trong lúc vội quá Đát Kỷ liền nhanh trí rút trâm ngọc trên đầu rồi kẹp đồ ăn và thổi, sau đó mới đưa cho Trụ Vương

Sự thật hú hồn: Đát Kỷ chính là người phát minh ra đôi đũa thông dụng hiện nay trên khắp Châu Á?

Trụ Vương thấy hành động gắp đồ ăn của Đát Kỷ lạ mắt nên rất vui, từ đó ngày nào cũng yêu cầu Đát Kỷ làm như thế. Mỹ nhân này liền nhờ người thợ thủ công làm cho hai cây trâm ngọc thật dài để gắp đồ ăn. Đây chính là hình thức đầu tiên của đũa ngọc. Về sau cách gắp đồ ăn này được truyền đến dân gian, sinh ra đôi đũa trúc.

Sự thật hú hồn: Đát Kỷ chính là người phát minh ra đôi đũa thông dụng hiện nay trên khắp Châu Á?

Truyền thuyết này không hợp với bằng chứng lịch sử. Giới khảo cổ học trước đây đã khai quật khu lăng mộ thời nhà Ân Thương ở khu Hầu Gia Trang, thuộc An Dương và đã tìm thấy loại đũa bằng thép, qua khảo chứng niên đại thì sớm hơn thời mạt kỳ Trụ Vương nhà Thương.

- Truyền thuyết về Đại vũ trị thuỷ

Truyền thuyết này lưu truyền từ vùng Đông Bắc. Kể rằng thời Nghiêu Thuấn xảy ra nạn nước lũ khắp nơi, thụ mệnh của Thuấn đi trị thủy. Sau khi thụ mệnh, ông thề phải trừ bằng được nạn hồng thủy. Thế rồi từ ngày nọ đến đêm kia, đừng nói là nghỉ ngơi, đến chuyện ăn ngủ cũng tiếc thời gian.

Sự thật hú hồn: Đát Kỷ chính là người phát minh ra đôi đũa thông dụng hiện nay trên khắp Châu Á?

Một lần trong khi ăn, vì miếng thịt đang ở trong nước sôi nên không cách nào dùng tay lấy được. Để tiết kiệm thời gian, Đại Vũ lấy nhánh cây trúc kẹp thịt trong nồi nước sôi ra. Quân lính thấy ông làm như thế không bị bỏng tay, lại không làm tay dính dầu mỡ, ai nấy đều bắt chước, từ đây dần dần hình thành mô hình ban đầu của đũa.

Truyền thuyết này nếu tính theo thời gian thì lại khá hợp lý. Tuy nhiên, cũng không có gì khảo chứng chuẩn xác điều này.

Sự thật hú hồn: Đát Kỷ chính là người phát minh ra đôi đũa thông dụng hiện nay trên khắp Châu Á?

Ở các nước Châu Á, dùng bữa với đũa dần dần trở nên phổ biến thay vì dùng dao, nĩa, bởi điều này được xem là thô lỗ. Người ta thường cắt thức ăn trước khi nấu vì các miếng nhỏ hơn có thể được nấu chín nhanh hơn. Khổng Tử là một triết gia sống vào thế kỷ thứ TCN, ông được biết đến với câu nói: “Người đàn ông lịch thiệp không cho phép đặt dao trên bàn của mình”. Tư tưởng của Khổng Tử đã được nhiều người noi theo và đũa vì thế nhanh chóng phát triển và trở nên phổ biến cho đến ngày nay.