Chúng ta vội vã phán xét người khác từ MXH

14/01/2021, 21:00 GMT+07:00

Bạn đã bao giờ nghĩ xa hơn thế khi xem một video bôi nhọ danh dự trên MXH hay chưa? Rằng những gì mà bạn xem đã đủ để đánh giá một con người?

Albert Camus (1913-1960) - nhà văn đoạt giải Nobel, triết gia người Pháp đã khẳng định: “Đừng đợi sự phán xét cuối cùng. Ngày nào nó cũng đến”. Hóa ra việc phán xét đâu phải của riêng thời nào. 

Nhưng, với công nghệ, với mạng xã hội, sự phán xét dường như được "nâng cấp", nhanh hơn, dễ dàng hơn và những hệ lụy cũng khó lường hơn. Bất kỳ ai đều có thể trở thành vị "thẩm phán gõ phím” buông lời phán xét ngay dưới một clip ngắn, một vài bức hình, một vài dòng đăng trôi nổi trên màn hình điện thoại, máy tính.

Chúng ta vội vã phán xét người khác từ MXH

>> Xem thêm: Showbiz Việt và câu chuyện dùng "tình ái" để gây sự chú ý

Môi trường dung dưỡng cho sự phán xét

Sự tự do trên MHX đang trở thành mảnh đất dung dưỡng cho cái xấu khi người ta dễ dàng lên án, chỉ trích, cười cợt, chê bai bất kỳ thứ gì không "vừa mắt". Việc nhiều người hùa nhau chửi bới, bình luận cay nghiệt, "ném đá" một nhân vật, một sự việc trên MXH là bởi họ cho rằng mình vô danh với người bị chỉ trích. Khi trở nên vô danh, con người bộc lộ bản năng và dễ làm điều tiêu cực với người khác. Con người sinh ra lại vốn không hoàn hảo, ai mà không có lòng ích kỷ, ghen ghét, đố kỵ…, và dường như khi phán xét khiến người ta thỏa mãn những dục vọng đó. Hạ người khác xuống sẽ nâng giá trị của bản thân và họ họ cảm thấy rằng phán xét là phương tiện giúp họ đạt được điều đó.

Những "anh hùng bàn phím" ẩn danh tự cho mình cái quyền lập một "tòa án công lý ảo" trên internet để phán xét, chửi rủa, kết tội những hành vi mà họ cho là có lỗi, trong bất kỳ lĩnh vực nào từ chuyện gia đình, công sở, tình yêu đến kinh doanh, các vấn đề xã hội... vì họ thấy an toàn và không ý thức được hết hậu quả về hành động trên không gian ảo. Đơn thuần không gian ảo là nơi họ giải tỏa những cảm xúc tiêu cực từ thế giới thật.

Hơn nữa, còn nơi nào khác tâm lý đám đông được bành trướng hơn mạng xã hội, bắt nguồn từ sự lây lan cảm xúc một cách vô thức đi kèm với cảm giác tự do. Họ hài lòng khi ý kiến của mình được số đông những người không biết mặt nhớ tên ủng hộ, tung hô. Bình luận của họ là tiếng nói của số đông. Lời nói của họ có giá trị.

Không phủ nhận công nghệ, mạng xã hội cho con người nhiều quyền năng hơn, nhưng đi kèm với đó là trách nhiệm. Sau những nút share, click, comment vô hồn là cuộc sống thật không chỉ của một một con người.

Chúng ta vội vã phán xét người khác từ MXH

>> Có thể bạn quan tâm: Hãy yêu thương và quan tâm thật nhiều để không phải tiếc nuối

Đằng sau ống kính “người qua đường”

Mạng xã hội đã bao lần chứng kiến việc mọi người bủa vây, tấn công, miệt thị, xúc phạm một cá nhân chỉ qua một tình huống ngắn được ai đó chia sẻ. Để rồi sau đó, tất cả lại ngớ người vì chỉ là hiểu lầm.

Ồn ào và đáng chú ý nhất trong năm 2020 có thể kể đến sự cố tại cây ATM Gạo trong mùa Covid-19 vừa qua ở Việt Nam. Nhìn thẳng vào ý kiến, bình luận của cư dân mạng sau khi vụ việc viral, 90% là những câu từ gay gắt, nặng nề dành cho cô gái trẻ.

Quê ở An Giang, sau khi cha mẹ ly hôn, H. ở với cha. Nhưng vì khúc mắc, 10X một mình lên Sài Gòn để kiếm việc làm, tự trang trải. Những ngày cách ly xã hội, công việc bấp bênh khiến cuộc sống của cô và những người bạn cùng phòng trọ gặp khó khăn.

H. cho biết ngày 12/4, cô được một anh đồng nghiệp chở đi nhận gạo từ thiện vì biết cô khó khăn. Song đến lượt mình thì Hà nghe có tiếng loa thông báo: "Người mặc áo đen không được nhận gạo", cô bất ngờ, trả lại túi và đi về. 

10X không biết khi đó đang có người quay lén rồi đăng hình ảnh của mình lên với lời bình luận sai sự thật. Trong clip lan truyền trên mạng, người quay có ý nói H. không phải người khó khăn vì được xe máy chở đến nên đã bị đuổi đi. Thực tế, hai người chở Hà đến chỉ là người quen và họ không hề lấy gạo.

"Khi ấy mình không nghe rõ lắm, chỉ nghĩ họ không cho thì mình đi về thôi. Không ngờ, mọi chuyện lại thành ra như vậy. Thấy nhiều người bình luận chửi, nói mình lừa đảo khiến mình rất sợ, hoảng loạn không dám bước ra khỏi nhà", H. kể,"Ba mình gọi lên không nói gì cả mà cứ chửi thôi. Mình buồn lắm.".

Người thân ở quê xem clip, ai cũng khóc. H. cũng khóc khi có người muốn đưa em qua cây “ATM gạo” để minh oan. Hoàn cảnh hay bản chất con người không thể chỉ đánh giá qua vẻ bề ngoài. Khó khăn ập đến với Hà đột ngột chẳng báo trước cũng như cuộc sống hiện tại đang dần trở thành nỗi ám ảnh trong em.

Chỉ một hiểu lầm, nhưng đâu phải chỉ mình một người chịu đựng, còn là nhân phẩm của họ, của gia đình họ. Dù đã được thanh minh, được giải oan, danh dự của họ cũng được phần nào vớt vát. Người tốt cũng đến tìm H. để giúp đỡ. Nhưng, những bình luận phê phán, ghét bỏ vẫn còn đó. Sự chỉ trích của miệng đời vẫn ở đó, sự xấu hổ vẫn ở đó, nỗi đau vẫn ở đó. Vậy ai, ai là người tổn thương? Vẫn là H. và gia đình H.

Gần đây, câu chuyện chủ quán thịt nướng Hà Nội chửi mắng shipper một lần nữa nhắc chúng ta về việc bình luận, đánh giá người khác chỉ qua một video. Dù khổ chủ đã lên tiếng xin lỗi nhưng vẫn nhận về sự cay nghiệt của cư dân mạng. Đúng, hành động của anh không hề đẹp mắt chút nào, trong hoàn cảnh đó, trong thời tiết đó. Đúng, câu từ của anh không hề dễ nghe. Nhưng, sự nóng giận là bản năng bất trị của con người. Chúng ta đâu phải là cỗ máy được lập trình những cảm xúc để bật tắt, liệu có ai không có ít nhất một lần nóng nảy, một lần bày tỏ cảm xúc thái quá? Và liệu, một video ngắn ngủi có đủ để đánh giá nhân phẩm của họ hay không? 

Chúng ta vội vã phán xét người khác từ MXH

Sau sự việc, quán nhận hàng trăm lượt review 1 sao, phải khóa Fanpage. Chủ quán cũng đã lên tiếng xin lỗi, anh giải thích lý do vì sao mình vô cớ nổi giận. Theo video chủ quán tự ghi hình và đăng lên, anh chia sẻ rằng bên quán chỉ nhận liên kết với một đơn vị về giao hàng đồ ăn nên khi thấy shipper không có áo rồi lại tự nhiên mượn đâu được, cảm thấy có gì đó hời hợt, thiếu trách nhiệm và mình bị coi thường dẫn đến lớn tiếng. Sự lớn tiếng này không thể chỉ vậy mà nên được tha thứ, chủ quán cũng cũng tự nhận hành động này là “hoàn toàn sai trái”.

Tuy nhiên, nhiều người khá bất ngờ khi thấy quán sau đó vẫn đông khách. Theo ghi nhận, các bạn sinh viên ở gần khu vực quán cho biết anh chủ bình thường là người thân thiện và sẽ vẫn tiếp tục ủng hộ quán. Trong một group của hội sinh viên gần đấy, nhiều bạn cũng bày tỏ quan điểm tương tự rằng không phải tự nhiên mà anh chủ quán - người vốn thân thiện, hòa nhã lại bất chợt "sửng cồ" lên như vậy. 

Rõ ràng, video chưa đầy 1 phút là không đủ để phản ánh toàn bộ sự việc. Cũng như chúng ta có thể đánh giá hành động của người đó nhưng không thể dùng nó để quy chụp nhân phẩm của cả một con người.

Phán xét ảo, trả giá thật

Hành vi đăng tin, bình luận sai sự thật, lăng mạ, bôi nhọ, làm nhục người khác trên MXH là vi phạm pháp luật. Tùy theo mức độ vi phạm mà người thực hiện hành vi có thể bị xử phạt hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự. Điều 21 Hiến pháp năm 2013 quy định mọi người có quyền bất khả xâm phạm về đời sống riêng tư, bí mật cá nhân, bí mật gia đình. Luật Công nghệ thông tin, Bộ Luật Dân sự, Bộ Luật Hình sự và các nghị định liên quan cũng có những quy định, chế tài về vấn đề này.

Luật An ninh mạng được Quốc hội thông qua, có hiệu lực thi hành từ ngày 1-1-2019 cũng góp phần bảo đảm trật tự, an toàn xã hội trên không gian mạng. Điều 16 luật này quy định cụ thể 5 nhóm thông tin trên không gian mạng bị coi là vi phạm pháp luật, bao gồm: Thông tin trên không gian mạng có nội dung tuyên truyền chống nhà nước; kích động gây bạo loạn, phá rối an ninh, gây rối trật tự công cộng; làm nhục, vu khống; sai sự thật gây hoang mang trong nhân dân, gây thiệt hại cho các hoạt động kinh tế - xã hội, gây khó khăn cho hoạt động của cơ quan nhà nước hoặc người thi hành công vụ; xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân khác. Luật này không cấm người tham gia MXH lên tiếng, bày tỏ quan điểm cá nhân, song phải tuân thủ theo Hiến pháp và pháp luật.

Chúng ta vội vã phán xét người khác từ MXH

Về chế tài, điểm g điều 66 Nghị định 174/2013/NĐ-CP có quy định phạt tiền từ 10-20 triệu đồng đối với một trong các hành vi: Cung cấp, trao đổi, truyền đưa hoặc lưu trữ, sử dụng thông tin số nhằm đe dọa, quấy rối, xuyên tạc, vu khống, xúc phạm uy tín của tổ chức, danh dự, nhân phẩm, uy tín của người khác. Nếu hành vi xúc phạm nhân phẩm, danh dự ở mức độ nghiêm trọng gây ảnh hưởng tâm lý người khác thì bị phạt cảnh cáo, cải tạo không giam giữ đến 2 năm hoặc phạt tù từ 3 tháng đến 2 năm (điều 121 Bộ Luật Hình sự 2015). Nếu có hành vi bịa đặt, loan truyền những điều biết rõ là bịa đặt nhằm xúc phạm nghiêm trọng nhân phẩm, danh dự hoặc gây thiệt hại đến quyền, lợi ích hợp pháp của người khác thì có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội Vu khống, bị phạt cảnh cáo, cải tạo không giam giữ đến 2 năm hoặc phạt tù từ 3 tháng đến 7 năm. Tuy nhiên, các quy định, chế tài vẫn còn chung chung, cần quy định rõ ràng và chi tiết hơn về hành vi vi phạm để có căn cứ xử lý các trường hợp về sau. 

>> Đừng bỏ lỡ: Hãy cùng mong chờ một năm 2021 đầy niềm vui và sự trở lại mạnh mẽ

Một đám đông nhanh nhẩu phán xét nóng vội, chủ quan, thậm chí vô tình sẽ đẩy bản chất thật sự của thông tin ra xa. Nhưng, hệ lụy là thật và luôn có cái giá phải trả cho điều đó.

Khi nhận lời nói không hay từ ai đó, bạn sẽ có cảm xúc bực tức, buồn bã, vậy thì cớ gì bạn lại xúc phạm, tổn thương người khác? Sao không góp ý chân tình, nhẹ nhàng trao đổi để người trái ý hoặc làm sai và bản thân bạn được nhẹ lòng hơn? Thiết nghĩ, đánh người khác, tay mình đau trước; chỉ trích, nói xấu người khác thì cũng là gây hại cho chính mình.

Thế giới mạng không còn là nơi muốn nói gì thì nói, muốn chỉ trích ai cũng được, không cần suy nghĩ, cân nhắc phải trái, thiệt hơn... vì không chỉ có tòa án của pháp luật phán quyết mà giữa người với người còn tồn tại một chữ tình.

Ảnh: Tổng Hợp.

FACEBOOKER SAY - GÓC NHÌN MÀ BẠN CHƯA TỪNG NGHĨ ĐẾN

Chúng ta đang sống trong một thời đại mà thông tin dồn dập, thậm chí là dập khuôn khiến những gì mình tiếp nhận có phần bị phiến diện, một chiều. Hiểu được điều đó, YAN sản xuất chuyên đề Facebooker Say để đưa một góc nhìn mới, quan điểm mới về một đề nóng hổi trên mạng xã hội, xung quanh các vấn đề giải trí, đời sống xã hội, giới trẻ...

Hãy cùng đón đọc những bài viết của Facebooker Say cùng YAN TẠI ĐÂY nhé!