Dù yêu quý bố mẹ tới mấy, học sinh cũng không bao giờ tâm sự cùng phụ huynh những điều này

03/04/2018, 09:00 GMT+07:00

Do tâm lý sợ bố mẹ nên nhiều học sinh dù gặp phải những vấn đề khó khăn trong cuộc sống thường ngày cũng không tâm sự với gia đình, chỉ muốn giữ cho riêng mình.

Tình trạng học tập, kết quả sau mỗi kỳ thi, tình yêu học đường, giới tính hay các vấn đề liên quan đến "thể diện" của gia đình... là một trong những điều mà hầu hết các em học sinh đều không muốn tâm sự với bố mẹ của mình.

Không giống với tâm lý muốn làm bạn của các ông bố bà mẹ ở phương Tây, phụ huynh Việt Nam lại có xu hướng muốn đặt mình ở tư thế bề trên, ở vai trò người chỉ huy để các con dễ sợ, dễ nghe lời và dễ sai bảo. Tuy nhiên, cũng bởi sự đàn áp vô lý đó đã khiến cho khoảng cách giữa bố mẹ và con cái ngày càng xa hơn mà đỉnh điểm của sự xa cách này đó chính là việc rạn nứt tình cảm, con cái không muốn tâm sự cùng cha mẹ dù cho cuộc sống có bế tắc, bị dồn vào đường cùng đến mức nào.

Những vấn đề học sinh không muốn phụ huynh của mình phát hiện

1. Tình trạng học tập, kết quả sau mỗi kỳ thi

Việt Nam là một trong những quốc gia Châu Á có truyền thống đề cao việc học tập, rèn luyện đạo đức, văn hóa. Bởi vậy, tri thức và điểm số luôn được mọi người coi trọng. Thậm chí còn được coi như thước đo đánh giá nhân cách của một con người.

Nếu phụ huynh coi việc học thêm, học phụ đạo, học năng khiếu là chuyện bình thường, là quyền lợi của các em mà bố mẹ phải nai lưng ra kiếm tiền mới có được. Thì ngược lại, với các em học sinh, đó lại là nỗi ám ảnh đến mức tối đi ngủ cũng mơ thấy đề thi và các con số.

Theo thống kê từ một cuộc khảo sát của Vnexpress ở 237 học sinh ( từ 14 đến 19 tuổi) trong đó có 109 học sinh ở trường dân lập/quốc tế và 128 học sinh trường công lập về vấn đề áp lực học đường đã thu được kết quả như sau:

83% học sinh trường dân lập/quốc tế cho rằng đang gặp áp lực trong học tập. Còn đối với học sinh trường công lập thì con số này lại tăng lên thành 86%.


Học sinh áp lực về điểm số, thành tích và cả sự kỳ vọng của bố mẹ (ảnh minh họa)
Học sinh áp lực về điểm số, thành tích và cả sự kỳ vọng của bố mẹ (ảnh minh họa)

Ở câu hỏi: “Bạn thường muốn làm gì khi bị ba mẹ gây áp lực về học tập?”, kết quả phản hồi lại khá tiêu cực. 61% các bạn lựa chọn các câu trả lời: “Nản chí, muốn bỏ cuộc”, “Phao bài, gian lận để đạt điểm cao” hay “Không muốn đối mặt với cha mẹ, muốn bỏ nhà ra đi”. 

Ngoài ra, phản ứng tiêu cực, áp lực về điểm số còn xuất hiện ở nữ giới nhiều hơn nam giới. Cụ thể, có 58% nữ giới chọn câu trả lời “cảm thấy chán nản và muốn bỏ cuộc” hay “cảm thấy áp lực mỗi khi kiểm tra”. Và có 65% học sinh nam chọn câu trả lời “muốn bỏ nhà ra đi, không muốn đối mặt với ba mẹ”. Tuy nhiên, khi được hỏi thêm “Ai là người gây áp lực trong học tập nhiều nhất cho bạn?” thì 51% học sinh cho rằng tự bản thân là người gây ra áp lực cho mình nhiều nhất. Câu trả lời này có vẻ không thỏa đáng vì mọi người thường hay nghĩ chỉ có bố mẹ mới khiến các em cảm thấy mệt mỏi, phải gắng sức trong việc học. Nhưng đến khi nghe chính lời giải thích của các bạn học sinh thì con số 51% kia lại khá dễ hiểu.

Chẳng hạn, các ông bố bà mẹ thường động viện tinh thần con mình bằng cách: "Nếu cuối kỳ con được học sinh giỏi, mẹ sẽ cho con đi du lịch". Nghe thì có vẻ bà mẹ này đã rất tâm lý và chiều con gái nhưng đối với các em thì lại là một tâm trạng buồn vui lẫn lộn. Vui vì sắp được mẹ thưởng, được đi chơi cùng với gia đình. Nhưng lại sợ nhỡ may không được học sinh giỏi thì phải làm sao? Mẹ sẽ buồn và thất vọng về đến mức nào. Các em cứ thế lao vào học và chỉ cần một bài kiểm tra nhỏ được điểm khá cũng không dám thú nhận với cha mẹ. Đó chính là minh chứng cho việc dù gián tiếp hay trực tiếp thì các bậc phụ huynh cũng đang tạo áp lực cho con cái của mình.

2. Chuyện tình yêu và tình dục học đường

Có lẽ, rất ít bạn học sinh may mắn được nghe bố mẹ nói "Cứ yêu đi, chỉ cần các con giúp đỡ nhau trong học tập" hay ủng hộ chuyện yêu đương khi còn ngồi trên ghế nhà trường. Thông thường, mọi người có suy nghĩ, yêu sẽ làm chểnh mảng chuyện học tập rồi nếu đi xa hơn thì các em còn có thể mang thai ở tuổi vị thành niên. Vào mỗi giờ tan tầm, sẽ không khó để nhìn thấy cảnh nữ sinh cấp 3 vẫn được bố mẹ đưa đón hàng ngày từ học chính khóa đến phụ đạo với lý do không để các em tiếp xúc với người lạ, bạn khác giới và chuyên tâm thi đỗ đại học.

Song, tâm lý của tuổi mới lớn là muốn được khám phá những điều mới lạ, được làm những điều mình thích và càng cấm thì lại càng muốn làm. Vô hình chung, phương pháp của các bậc phụ huynh chẳng những không hiệu quả mà còn trở thành một trong những tác nhân gây nên những hậu quả đáng tiếc, tạo thành một dấu lặng trong cuộc đời của các em.


Dù bị quấy rối tình dục ở trường học nhưng nhiều em nữ sinh vẫn chọn cách im lặng (ảnh minh họa)
Dù bị quấy rối tình dục ở trường học nhưng nhiều em nữ sinh vẫn chọn cách im lặng (ảnh minh họa)

Theo số liệu nghiên cứu của ông Trần Thành Nam (Tiến sĩ Tâm lý học trẻ em và vị thành niên - ĐHQGHN) tại một số trường ở nội và ngoại thành Hà Nội cho biết, đến hết lớp 9, khoảng 10% học sinh đã từng quan hệ tình dục, hết lớp 12 thì con số này là 39%, 10% học sinh THPT báo cáo đã từng quan hệ với từ 3 người trở lên. Các em học sinh còn bị quấy rối tình dục ở trường học (đa số là học sinh nữ) dưới nhiều hình thức khác nhau như bị tán tỉnh, chọc ghẹo, bị bắt nạt, quấy rối qua email, tin nhắn, điện thoại, gửi ảnh chế sexy, dọa dẫm sẽ phá hủy mối quan hệ với người yêu... Điều này khiến cho không ít học sinh bị rơi vào khủng hoảng tâm lí trầm trọng, lúc nào cũng có cảm giác mình đang bị soi mói, bị nhìn vào những "vùng cấm địa" trên cơ thể. 

Nhưng tại sao bố mẹ các em lại không hề biết tình trạng này cho đến khi mọi chuyện bị phát giác và phải đợi chính các em thú nhận? Và tại sao các em học sinh lại phải thú nhận chứ không phải là tâm sự. Câu trả lời phần lớn nằm ở việc các phụ huynh đang từng ngày xây nên một bức tường gai xung quanh các em, nó sắc nhọn đến mức chính những người làm cha, làm mẹ cũng không bước vào thế giới của con mình để lắng nghe con mình nói chuyện. Giá như, khi các em bị quấy rối, các em có thể nói cho người thân của mình biết hay khi các em bị bạn trai dụ dỗ chụp hình nhạy cảm, các em sẽ nhận được lời khuyên từ bố mẹ là không nên. Thì chắc chắn, những con số lớn đến khó tưởng tượng kia sẽ giảm bớt đi phần nào.

3. Im lặng khi bị xâm hại vì sợ mất thể diện gia đình

Tiếp nối câu chuyện tình dục học đường, tình trạng bị quấy rối tình dục nơi trường học, vấn đề xâm hại tình dục ở tuổi vị thành niên cũng đang ở mức báo động. Nếu không kể đến các bé gái vì ở độ tuổi quá nhỏ, chưa nhận thức được hành vi xấu từ các đối tượng nên không thể thông báo kịp thời đến người thân thì vẫn có không ít nạn nhân học cấp 2, cấp 3 cũng chọn cách im lặng.

Theo số liệu từ Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội, trong 5 năm từ 2011 đến 2015, cả nước có 5.300 vụ xâm hại tình dục trẻ em. Tính trung bình, cứ 8 giờ trôi qua lại có một trẻ em Việt Nam bị xâm hại. Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng con số này chỉ là những vụ việc được báo cáo, còn rất nhiều vụ nạn nhân bị chính kẻ xâm hại dọa dẫm hoặc vì lý do nào đó đã không được đề cập đến. Còn theo thống kê của Hiệp hội Quốc gia Phòng chống Bạo hành trẻ em (NSPCC), độ tuổi trung bình của trẻ em bị xâm hại tình dục là 9 tuổi. Tại Việt Nam, trước đây trẻ bị xâm hại thường là 13-18 tuổi thì nay xuất hiện nhiều vụ việc ở lứa tuổi 5-13.

Như trường hợp của bé T (14 tuổi) đã bị đối tượng Uông Nhật Đ. (68 tuổi, trú TP Vinh) - một khách quen mua rượu, xâm hại đến mức mang bầu. Theo đó, vào chiều 19/4/2014, khi đến cửa hàng, thấy chỉ có bé T. (14 tuổi) ở nhà, gã “yêu râu xanh” không về nhà ngay mà ngồi uống rượu tại chỗ rồi bắt đầu sàm sỡ và xâm hại bé. Sau lần đầu tiên đó, ông Đ. còn sắm cho bé T. một chiếc điện thoại để khi nào mẹ vắng nhà thì nháy máy cho ông sang. “Mối quan hệ bất chính này” tiếp diễn khoảng 1 năm. Đến tháng 12/2015 bé T. có thai, chị Thủy tố giác ông Đ. với công an tỉnh Nghệ An.


Vì sợ bị bố mẹ chửi mắng, sợ bị hàng xóm dị nghị, bạn bè xa lánh... nhiều nữ sinh đã chọn cách tự vẫn để kết thúc tháng ngày đau khổ khi bị xâm hại tình dục (Ảnh minh họa)
Vì sợ bị bố mẹ chửi mắng, sợ bị hàng xóm dị nghị, bạn bè xa lánh... nhiều nữ sinh đã chọn cách tự vẫn để kết thúc tháng ngày đau khổ khi bị xâm hại tình dục (Ảnh minh họa)

Như vậy có thể thấy, ở độ tuổi 9-13-18, các em hoàn toàn có thể tự mình ngăn chặn những tên yêu râu xanh, để họ không thể tiếp tục hành vi xâm hại với bản thân bằng nhiều cách khác nhau như thông báo với bố mẹ, người thân, giáo viên hoặc cơ quan chức năng. Nhưng vì tâm lý bị đe dọa, sợ bố mẹ chửi mắng, lo sợ nếu bị phát giác thì sẽ bị bạn bè quay lưng, hàng xóm dị nghị nên các em thà chịu đựng một mình còn hơn để cuộc sống sau này phải chịu sự cô độc. Thậm chí, nhiều nữ sinh do không thể tìm được người đáng tin cậy để thổ lộ, tinh thần ngày càng bị chèn ép, các em đã chọn cách quyên sinh để giải quyết tất cả.

Ngược lại, bố mẹ các em vừa đáng thương nhưng cũng vừa đáng trách. Dù là những người tiếp xúc trực tiếp với các em, ăn cơm cùng một bữa rồi sống chung một nhà. Thế nhưng, đến biểu hiện khác thường của con mình cũng chẳng nhận ra, cũng không hỏi han rồi tâm sự. Và chỉ đợi đến khi sự việc đi quá xa, lúc ấy mới bắt đầu tự trách bản thân mình thì cũng đã quá muộn.

4. Giới tính

Nói về những điều học sinh không muốn bố mẹ của mình biết hay các em không muốn thú nhận thì không thể không nhắc tới vấn đề liên quan đến giới tính.

Mặc dù ở xã hội hiện đại như ngày nay, việc giới trẻ có thể tự do sống đúng với giới tính của mình đã không còn khó khăn như trước. Nhưng đối với một đất nước vẫn còn tồn tại khá nhiều tư tưởng phong kiến như Việt Nam thì cũng không hẳn là dễ dàng.

Trong talk show “BÂY GIỜ hay BAO GIỜ?” do HanuTimes – Kênh thông tin truyền thông trường Đại học Hà Nội và NextGEN Hà Nội – Mạng lưới lãnh đạo trẻ làm về LGBTQ tại Hà Nội đồng tổ chức vào năm 2017, một bạn nữ sinh có tên H.H đã khiến toàn bộ hội trường phải rơi nước mắt vì câu chuyện của chính mình. 


Trước khi được xã hội công nhận về giới tính thì các bạn trẻ luôn muốn được bố mẹ ủng hộ (ảnh minh họa)
Trước khi được xã hội công nhận về giới tính thì các bạn trẻ luôn muốn được bố mẹ ủng hộ (ảnh minh họa)

Theo đó, H phát hiện ra mình là đồng tính nữ từ khi còn học cấp 2 và khi biết được sự thật này H đã quyết định thay đổi ngoại hình từ cách ăn mặc, đầu tóc đến đồ dùng thường ngày. Ban đầu, bố mẹ của H không quá phản đối nhưng từ khi bị cô giáo "khủng bố" trong một lần họp phụ huynh, bố mẹ của H đã quá xấu hổ nên ép buộc H phải trở lại là con gái, nếu chống đối thì sẽ bị đuổi ra khỏi nhà. "Đến bây giờ, khi đã trở thành một sinh viên đại học nhưng mình vẫn không dám sống thật một lần nào nữa. Mình không dám đối diện với ánh mắt khắc nghiệt của cha hay những giọt nước mắt của mẹ. Mình đang để tóc dài, mặc váy, tạo ra một vỏ bọc hoàn hảo để bố mẹ an tâm. Vậy nhưng, mình chưa bao giờ cảm thấy hạnh phúc".

Trường hợp của H chỉ là một trong số rất nhiều trường hợp liên quan giới tính khác mà các bạn học sinh đang gặp phải. Xét ở độ tuổi trưởng thành, các bạn trẻ có thể sống tự lập, có thể tự quyết định con đường mà mình sẽ đi. Sống thật với giới tính hay tiếp tục che đậy. Nhưng với những em học sinh vẫn còn ngồi trên ghế nhà trường thì các em lại bị chi phối bởi rất nhiều những tác động xung quanh mà điển hình nhất đó chính là thái độ từ bố mẹ. Với những bậc phụ huynh có cách nghĩ hiện đại, thấu tình đạt lý, họ có thể giúp con của mình nhìn nhận bản thân theo hướng tích cực, xác định khuynh hướng sống đúng đắn. Và ngược lại, với những phụ huynh lấy cái tôi để đàn áp con cái thì các em sẽ tiếp tục lặp lại cách sống như của H.

Thạc sĩ tâm lý Phạm Sỹ, trung tâm Nhịp Cầu Hạnh Phúc từng chia sẻ trên Vnexpress cho biết: "Đồng tính không phải là một căn bệnh như các bậc phụ huynh thường hay nghĩ. Đó chỉ là một xu hướng tình dục và điều quan trọng cần giúp con nhìn nhận được khuynh hướng sống đúng đắn với bản thân. Do vậy, dù con cái có là ai sau khi đã xác định được giới tính, bố mẹ cần giúp con nhìn nhận bản thân là một người có giá trị để có một suy nghĩ và lối sống tích cực".

Tại sao con cái không muốn tâm sự cùng bố mẹ?

Nhiều bố mẹ vẫn thường tự hỏi: "Tại sao con không bao giờ tâm sự với mình" hay "Tại sao chuyện đó đứa bạn của nó biết trước mà không phải là mình"... Nhưng chính các bậc phụ huynh cũng không bao giờ nhận ra rằng, bản thân mình còn chưa một lần ngồi xuống nói chuyện với con như một người bạn.

Để tìm hiểu rõ hơn về vấn đề này, chúng tôi đã liên hệ với chị Phan Thị Huyền Trân - Tiến sỹ Tâm lý trị liệu Hôn nhân Gia đình, người sáng lập trường Vương Quốc Hạnh Phúc. Chị Huyền Trân cho biết, vấn đề chủ yếu nhất mà các bạn học sinh không muốn nói với bố mẹ của mình chính là các mối quan hệ. "Vì theo văn hóa của các quốc gia Châu Á thì thường không ủng hộ cho các mối quan hệ sớm, như quan hệ nam nữ hay các em bắt đầu phát triển về giới tính. Hoặc các mối quan hệ với bạn bè, các em cũng không muốn nói ra với bố mẹ vì bố mẹ cũng chỉ có la với chỉ trích. Nặng nề hơn thì chỉ biết cấm con không được chơi với người này, không được chơi với người kia chứ không đưa ra các phương pháp giải quyết".


Chị Phan Thị Huyền Trân - Tiến sỹ Tâm lý trị liệu Hôn nhân Gia đình, người sáng lập trường Vương Quốc Hạnh Phúc (Ảnh: NVCC)
Chị Phan Thị Huyền Trân - Tiến sỹ Tâm lý trị liệu Hôn nhân Gia đình, người sáng lập trường Vương Quốc Hạnh Phúc (Ảnh: NVCC)

Ngoài ra, các em học sinh nữ sẽ dễ rơi vào trầm cảm, stress hơn với các bạn nam. Bởi các em nữ sẽ có nhiều mối quan tâm lo lắng hơn: "Các bạn con trai đến tuổi dậy thì thì chỉ có thay đổi về mặt có nhu cầu tình dục, thay đổi giọng nói. Còn con gái thì không chỉ thay đổi về hooc môn, cơ thể, xuất hiện kinh nguyệt mà khi dậy thì còn khiến các em quan tâm đến cái đẹp nhiều hơn. Chẳng hạn, các bạn nam có mọc một vài nốt mụn thì cũng không sao cả nhưng với các bạn nữ thì mụn cũng khiến các em lo lắng. Từ đó cộng với rất nhiều vấn đề khác nữa nên các bạn nữ thường dễ stress hơn", chị Huyền Trân giải thích.

1. Cha mẹ thường không phải là người hiểu con nhất

Theo chị Huyền Trân, có lẽ không ít bạn học sinh từng bị bố mẹ mắng oan vì lỡ tâm sự về chuyện đi học, về các mối quan hệ bạn bè, yêu đương. Thậm chí, các vị phụ huynh còn sẵn sàng làm con cái tổn thương bằng những lời nói cay nghiệt, độc đoán hoặc nặng nề hơn là dùng vũ lực. "Và chỉ sau một lần bị phản đối như vậy, các em sẽ cảm thấy mất lòng tin vào gia đình, không dám nói chuyện với bố mẹ một lần nào nữa để tránh làm không khí giữa mọi người trở nên căng thằng".


Ảnh minh họa
Ảnh minh họa

2. Áp đặt con theo cách nghĩ của cha mẹ

"Bố mẹ thì luôn luôn đúng, các con phải nhất nhất nghe theo, nếu cãi lại là bất hiếu. Đó là suy nghĩ chung của hầu hết các bậc làm cha mẹ ở Việt Nam. Ngay cả đến việc học gì, yêu ai hay chọn bạn đời như thế nào cũng bị chi phối bởi truyền thống "bố mẹ đặt đâu con ngồi đấy".

Các ông bố bà mẹ Việt Nam thường đề cao bản thân, lấy vai vế bề trên để áp đặt con cái theo suy nghĩ của mình mà chưa bao giờ hỏi con muốn gì? Con thấy mẹ giải quyết như vậy có được không? Con có muốn tự quyết định việc này?...Do vậy, chính những hành động cha mẹ đang làm đã vô tình tạo nên những áp lực cho tương lai của con và các con sẽ không thể chia sẻ với bố mẹ cho dù là một việc nhỏ nhất", chị Huyền Trân chia sẻ.

3. Khi đứng trước cha mẹ, con không được là chính mình

Đôi khi các bậc phụ huynh thường bị ngỡ ngàng trước lời phản ánh từ cô giáo chủ nhiệm của con mình về tính cách của con khi ở trường và ở nhà là hoàn toàn khác nhau. Chẳng hạn, ở trường các em thích tham gia các hoạt động ngoại khóa, sôi nổi trong giờ học và khá nghịch ngợm. Nhưng khi ở nhà, các em lại chỉ nói chuyện với bố mẹ lúc ăn cơm, chào hỏi khi chạm mặt, còn lại thì đóng cửa ở trong phòng. Lâu dần, bố mẹ mặc định tính cách của con mình là lạnh lùng, không thích nói nhiều nên cũng không cảm thấy bận lòng.


Cha mẹ không quan tâm đến con cái dễ khiến tình cảm gia đình ngày càng có khoảng cách (ảnh minh họa)
Cha mẹ không quan tâm đến con cái dễ khiến tình cảm gia đình ngày càng có khoảng cách (ảnh minh họa)

Nhưng thực chất, nguyên nhân của sự khác biệt này lại bắt nguồn từ hai điều trên, cha mẹ không hiểu con cái và áp đặt con theo cách nghĩ của bố mẹ. Lâu dần, các thành viên trong gia đình không có sự sẻ chia, thấu hiểu về nhau nên tất yếu, các em phải tìm đến những người đồng cảm để được sống thật với chính mình.

Nguyễn Phượng - Theo yan.thethaovanhoa.vn