Phim truyền hình Việt: Sự bế tắc không lối thoát

| 08:36 - 19/04/2014

Đã qua rồi cái thời khán giả hẹn nhau đợi đến giờ bộ phim "Phía trước là bầu trời" lên sóng để cùng xem, cùng bình luận và cùng hy vọng cho những bước tiếp theo của ngành phim quốc nội. Vậy mà hơn 13 năm sau, thành công của "Phía trước là bầu trời" dường như đã trở thành cái bóng quá lớn khi chất lượng phim Việt dường như chững lại thậm chí là đã đi lùi.

Hình một đằng và tiếng một nẻo
 
Đa số các bộ phim truyền hình thường phải thực hiện theo kiểu quay hình trước rồi lồng tiếng sau. Thế nên mới có nhiều chuyện bi hài xung quanh chuyện không ăn nhập giữa hình và tiếng. Đơn cử như bộ phim khá "ăn khách" hiện nay của đạo diễn Vũ Ngọc Đãng - "Vừa đi vừa khóc|, người xem rất dễ dàng nhìn thấy khẩu hình của vai diễn ông Tùng (bố của Hải Minh) khi thoại là âm của miền Nam, trong khi giọng lồng tiếng lại mang khẩu âm miền Bắc. Chuyện tréo ngoe này khiến người xem như đang phải theo dõi các ca sĩ hát nhép một cách "thiếu chuyên nghiệp" và hoàn toàn không thể thoải mái thưởng thức bộ phim một cách trọn vẹn.
 
Hay phổ biến hơn là câu chuyện các diễn viên quần chúng khi xuất hiện trong phim dù chỉ vài giây nhưng cũng mang không ít khó chịu đến người xem. Nếu gần đây trong phim ảnh có hiện tượng "tay ngang" ra đóng phim thì những diễn viên quần chúng này có thể được xem là "tay ngang" hơn cả những "tay ngang" đó. Những gương mặt vô hồn nhép miệng và quờ quạng tay chân một cách vô tội vạ nhưng vẫn được đạo diễn chấp nhận. Để đến khi lồng tiếng vào thì rõ ràng, mặt thì đau khổ còn giọng lại tươi vui, hay mặt thất thần còn giọng nói lại niềm nở. Có vị đạo diễn "ăn gian" chỉ quay những cái lưng của các diễn viên quần chúng này để không phải làm khó các diễn viên lồng tiếng. Nhưng tình thế cũng không khả quan hơn vì khi những phân đoạn này xuất hiện, người xem có cảm giác như giọng lồng tiếng là một đoạn lời bình của một nhân vật thứ 3 nào đó không có trong khung hình.
 
 
Dàn diễn viên của phim "Phía trước là bầu trời"
 
Và điểm quan trọng nhất trong vấn đề này là những phần lồng tiếng vô hồn. Thông thường chỉ khi nào giọng nói của diễn viên không đạt tiêu chuẩn thì mới phải nhờ đến diễn viên lồng tiếng, tuy nhiên trong một số trường hợp để tinh giản chi phí thì diễn viên cũng sẽ tự lồng tiếng cho mình. Bởi thế mới sinh ra nhiều trường hợp những câu thoại xuất hiện vô hồn trên phim. Một số lỗi điển hình nhất là kiểu ngắt câu rất vô chừng như "Em đang đi ... đâu đó" hoặc thậm chí có thể là "Anh không thể ngờ em lại ... làm chuyện đó ... như vậy" với tông giọng đều đều, không trầm bổng, nhấn nhá, như một con vẹt trả bài. Đơn cử có nhiều trường hợp, nhân vật nam đứng trước việc vợ mình đang cơn "thập tử nhất sinh" mà đôi mắt thì ráo hoảnh với giọng nói đều đều vô hồn.
 
Những lời thoại kỳ dị
 
Cũng thật khó đổ lỗi tất cả cho các diễn viên lồng tiếng. Các khán giả hâm mộ các bộ phim gia đình của Hồng Kông, Đài Loan hẳn đều công nhận rằng nhờ phần lồng tiếng và chuyển âm đặc sắc mà sự cảm thụ của họ với bộ phim đã tăng lên rất nhiều lần. Điều đó đôi khi khiến những người có lòng với phim Việt đặt ra câu hỏi rằng "nên chăng cần phải đối xử những thước phim Việt cần lồng tiếng như những bộ phim Hồng Kông". Câu trả lời sẽ là kết quả sẽ không có gì thay đổi vì cái chính là những câu thoại của những bộ phim nước ngoài đều được biên kịch sắp xếp một cách kỹ lưỡng và tự nhiên, các diễn viên lồng tiếng khi phải thể hiện những đoạn này đều rất dễ dàng cảm được đường dây cảm xúc để thực hiện một cách tốt nhất. Trong khi đó, những câu thoại trong phim Việt thường rất khô cứng, sáo rỗng, thậm chí là bất hợp lý thật khó để người lồng tiếng có thêm cảm xúc để diễn tả.
 
Như trong một đoạn phim có sự xuất hiện của một nhân vật là sinh viên học về ngữ văn, hoặc một nhà thơ, nhà văn thì y như rằng trong thoại của loại nhân vật này sẽ có những đoạn trích văn thơ hoặc nêu tên những nhà thơ nổi tiếng của nước ngoài. Những kiểu khắc họa nhân vật bằng cách này dễ khiến tình tiết, lời thoại trở nên kịch, xa rời thực tế và xa rời mạch phim.
 
Kịch bản phim Việt không tìm ra hướng đi mới
 
Suốt hơn 30 năm phát triển, từ nền điện ảnh cách mạng đến công nghệ phim ảnh giải trí, điện ảnh Việt nói chung vẫn cứ quanh quẩn mãi bên trong lũy tre làng. Làm một phép tính nho nhỏ, từ những ngày đất nước còn khó khăn, những thước phim nhựa được quay trong tình cảnh nghặt nghèo nhưng vẫn đảm bảo được chất lượng nghệ thuật, thì những bộ phim của thời đất nước phát triển thật sự không thể ngang hàng chứ khoan nói đến phát triển hơn. Nghĩ đến phim ảnh phía Bắc là nghĩ ngay đến những ngôi làng cổ, đến cuộc sống nhân dân với những va chạm giữa quyền lợi của con người. Nghĩ đến phim phía Nam là những cuộc tình tay ba, tay tư giữa những người ngồi ở quán cà phê nhiều hơn ở nhà hay công sở. Thật sự, đề tài trong kịch bản phim Việt không có gì mới mẻ.
 
Nhìn ra các nền điện ảnh láng giềng, biên kịch của họ đã đi sâu sát vào những ngóc ngách khác nhau của cuộc sống để tìm cảm hứng sáng tác. Thập niên 90, khán giả màn ảnh nhỏ liên tục chịu ảnh hưởng của làn sóng phim Nhật với những "Oshin" hay "Tiếp viên hàng không" đến nỗi các bạn trẻ xem nghề tiếp viên là thời thượng, còn từ ô-sin đã đi vào từ điển Việt lúc nào không hay. Hay như trong nền điện ảnh Hongkong, không thiếu những loại đề tài như ẩm thực, thể thao... hay thậm chí chỉ với đề tài về cảnh sát cũng có thêm hàng loạt những chủ đề nhỏ như cảnh sát chống bạo động, cảnh sát kinh tế, hải quan... Như thế mới thấy được biên kịch Việt Nam lười như thế nào.
 
 
"Vừa đi vừa khóc" thành công về mặt giải trí, nhưng sẽ không tạo được dấu ấn sâu sắc trong lòng khán giả
 
Trong các bộ phim của Hàn Quốc hay Hongkong, người xem khi đi vào phim sẽ được mở ra rất nhiều kiến thức khác nhau không chỉ liên quan đến chủ đề của phim mà còn thấy được lối sống, văn hóa của đất nước khác. Còn với phim Việt, người xem thấy được nhiều sự hời hợt. Như trong một phân đoạn Lương Mạnh Hải vào vai một nhà kinh doanh đang thuyết phục những người khác về kế hoạch của mình. Những gì khán giả thấy là Lương Mạnh Hải đang cầm trên tay một bản thuyết trình như lịch treo tường (trong khi giờ đây máy chiếu đã trở nên quá phổ thông đối với tác phong làm việc trong công sở), vừa lật vừa nói, còn nội dung trình bày thì được lược đi bằng việc lồng nhạc để cuối cùng kết lại bằng câu nói "tôi tin kế hoạch này sẽ thành công". Liệu những hình ảnh đó có thuyết phục được người xem?

Tạm kết

Không biết đến khi nào khán giả màn ảnh nhỏ mới lại có được một bộ phim như "Phía trước là bầu trời" cách đây 13 năm để cả gia đình có thể ngồi cùng nhau xem phim giải trí. Không dừng lại ở đó, nhưng câu chuyện được lồng ghép vào giữa các mối quan hệ của bộ phim cũng đã làm được một điều hiếm có là khiến người xem dừng lại để suy nghĩ. Dẫu vậy, sự xuất hiện của một bộ phim không thể khiến một ngành phim của Việt Nam khởi sắc.

Nhìn chung, công nghệ sản xuất phim Việt vẫn còn nhiều hạn chế từ kỹ thuật quay, dựng phim, thu âm, lồng tiếng nhưng cái thiếu nặng nhất đó là đội ngũ chế tác kịch bản và biên kịch. Chúng ta đã có thể quay được những khung hình rực rỡ không thua gì thế giới nhưng chúng ta chưa có được một kịch bản để khi người nước ngoài nhìn vào đó để thêm hiểu, thêm yêu đất nước chúng ta, như chúng ta vẫn đang yêu thích dòng văn hóa của xứ Kim Chi.