Bí ẩn của những màu sắc tuyệt chủng

Ít ai biết rằng, đằng sau màu sắc cũng là những câu chuyện rất màu sắc: từ cuộc chiến giữa voi và rồng cho tới những xác ướp bị nghiền nát.

Màu xanh Maya

Bí ẩn của những màu sắc tuyệt chủng
Một bức tranh của người Maya với màu xanh làm nền.

Trên các bức tranh điêu khắc, đồ gốm, thậm chí là cả trên cơ thể của những người bị đem hiến tế thần linh, các nhà khảo cổ đã tìm được một màu xanh đặc trưng của dân tộc MayaAztec. Màu xanh này biến mất khi châu Mỹ bắt đầu bị thuộc địa hóa, cũng giống như những phần khác của nền văn hóa châu Mỹ cổ đại. Được gọi là màu xanh Maya, loại màu này được tạo ra từ đất sét tự nhiên và một loại mực nhuộm từ cây chàm. Điều bí ẩn là cho tới giờ các nhà khoa học vẫn chưa giải thích được lý do vì sau màu xanh này lại có thể trường tồn qua thời gian, chống chịu cả các chất hòa toan và acid, mặc dù một số giả thuyết đã được đưa ra cho rằng sự điều chỉnh nhiệt độ một cách cực kỳ cẩn thận trong khâu chuẩn bị chính là bí quyết của người Maya.

Màu huyết dụ

Bí ẩn của những màu sắc tuyệt chủng
Vải tang lễ của vua Charlemagne (đầu thế kỷ thứ 9), được tạo thành bởi lụa Byzantine có màu huyết dụ.

Màu sắc đẹp nhất, quý giá nhất của thế giới cổ đại thực ra lại được tạo thành bởi một loại nguyên liệu rất kỳ lạ: ốc sên ăn thịt. Màu huyết dụ được lấy tên từ loại sinh vật biển sống trên bờ biến Tyre của Phoenica, Hy Lạp. Đây không chỉ là một loại màu tím rực rỡ và hơi ngả đỏ, những tấm lụa có màu huyết dụ thậm chí còn đẹp hơn và sáng hơn khi tiếp xúc với ánh nắng mặt trời. Song, để tạo ra những tuyệt tác này, bạn cần phải làm thịt một đống ốc sên để lấy đủ tiết nhầy, do đó, màu huyết dụ là một loại màu rất, rất đắt tiền và cuối cùng đã biến mất khỏi thế giới nghệ thuật.

Màu trắng chì

Bí ẩn của những màu sắc tuyệt chủng
Màu trắng chì trong bức tranh sơn dầu “Cốc rượu vang” (1658) của Johannes Vermeer.

Sự lung linh của các bức tranh sơn dầu châu Âu cổ điển có một phần lớn là nhờ công của màu trắng chì, một loại màu tạo thành từ carbon chì và sun-phát. Các họa sĩ như Vermeer từng tạo ra những loại ánh sáng đặc biệt trên các bức tranh với màu trắng chì, và chúng ta có thể tìm thấy dấu tích của chúng trên bề mặt sần sì của các tác phẩm. Rất tiếc, màu trắng rực rỡ này lại có độc tố cao. Kể cả như vậy đi chăng nữa, nhiều họa sĩ, cho dù biết tới độc tố của màu trắng chì, vẫn tiếp tục sử dụng nó. Hiện nay, phần lớn các họa sĩ đều chuyển sang dùng màu trắng titan, một loại màu ít độc song cũng không rực rỡ bằng màu trắng chì.

Màu đá da trời

Bí ẩn của những màu sắc tuyệt chủng
Màu đá da trời sử dụng trong bức The Ascension, một tác phẩm của Jacopo di Cione (1371).

Thường được coi là loại màu đắt tiền nhất trong tất cả các loại màu, thậm chí còn đắt hơn cả vàng có cùng trọng lượng, màu đá da trời được tạo thành bằng cách nghiền nát các mẫu đá Lapis Lazuli (cùng tên với loại màu này). Màu đá da trời được bắt đầu sử dụng từ thế kỷ thứ 6 tại Afghanistan, song chỉ thực sự trở nên nổi tiếng khi các nghệ sĩ Phục Hưng muốn sử dụng màu này để tô màu áo cho MaryJesus trong các bức tranh tôn giáo. Loại màu “siêu biển” này sau đó cũng đã dần biến mất do giá của chúng quá đắt và đòi hỏi các quặng đá phải khai quật được Lapis Lazuli. Hiện nay, một số cửa hàng vẫn bán màu đá da trời với giá 360 USD/5 gram!

Màu máu rồng

Bí ẩn của những màu sắc tuyệt chủng
Một bức tranh tại Khu biệt thự bí ẩn, Pompeii với màu máu rồng

Loại màu có tên là màu máu rồng sở hữu một câu chuyện hoành tráng và... lố bịch nhất: đây là một loại màu được tạo thành từ máu rồng và máu voi. Trong cuốn Dangerous Taste, Andrew Dalby đã kể lại một câu chuyện mà nhà thám hiểm Richard Eden đã được nghe trong thế kỷ 16:

Voi liên tục đánh nhau với Rồng, một loài khát máu của Voi, vì máu Voi rất lạnh, và do đó Rồng nằm chờ Voi đi qua, vẫy chiếc đuôi rất dài của mình nhằm cản bước chân Voi, khi Voi bất tỉnh, Voi ngã lên thân hình đầy máu của Rồng, và sức nặng của thân Voi làm Rồng vỡ tan, và do đó máu Voi và máu Rồng hòa trộn vào nhau, và vì máu Voi rất lạnh, 2 dòng máu này cô đọng lại thành Sanguis Draconis, hay còn gọi là màu máu rồng hoặc Cinnabaris.

Cho dù một cuộc chiến giữa voi và rồng có thể là rất thú vị, loại màu này thực ra được tạo thành từ một loại cây tại Đông Nam Á. Câu chuyện về cuộc chiến voi – rồng có lẽ chỉ để nhằm thu hút sự chú ý của người mua, và màu máu rồng thực tế đã khá phổ biến tại Pompeii. Tuy vậy, cuối thế kỷ 19, không hiểu vì lý do gì, loại màu này chìm dần vào quên lãng.

Màu nâu xác ướp

Bí ẩn của những màu sắc tuyệt chủng
Bức L’intérieur d’une cuisine được Martin Drolling vẽ vào năm 1815 có thể đã sử dụng màu nâu xác ướp.

Một trong những màu sắc được ưa thích nhất của thời kỳ tiền-Raphael, được tạo thành khi các nghệ sĩ nghiền nát các xác ướp Ai Cập cổ đại (bao gồm cả mèo và con người), sau đó trộn với  dầu hắc ín và nhựa thơm. Do có thành phần từ da thịt, màu sắc này sẽ bị bào mòn theo thời gian. Martin Drolling, họa sĩ đã vẽ ra bức tranh ở trên, được cho là đã liên tục khai quật mộ của các vị vua Pháp tại Saint Denis, Paris để tạo ra màu nâu xác ước. Theo một câu chuyện được tạp chí Time ghi lại vào năm 1964, màu nâu xác ướp không tồn tại được lâu vì một lý do khá hiển nhiên: thiếu nguyên liệu. C. Roberson, giám đốc của một công ty chế tạo màu sơn tại London, cho biết: “Chúng tôi có thể còn một vài cái chân tay lẻ nằm vương vất ở đâu đó, song không đủ để chế tạo màu sơn”.

Màu vàng Ấn Độ

Bí ẩn của những màu sắc tuyệt chủng

Theo cuốn Bright Earth: Art and the Invention of Color (Thế giới Sáng: Hội họa và Sự sáng tạo Màu sắc) của Philip Ball, màu vàng Ấn Độ đã là một bí ẩn cho tới tận cuối thế kỷ 19. Cuối cùng, người ta cũng phát hiện ra rằng màu vàng này đến từ ...nước tiểu của các con vật nuôi tại tỉnh Bihar, Ấn Độ. Điều đặc biệt là các con vật nuôi này chỉ được ăn lá xoài và uống nước. Cách đối xử này bị coi là dã man và do đó màu vàng Ấn Độ đã bị cấm từ năm 1908.

Xanh lá Scheele

Bí ẩn của những màu sắc tuyệt chủng
Bức Woman Embroidering của Georg Friedrich Kersting với màu xanh Scheele

Loại màu xanh ngả vàng này được tạo thành từ hydro arsenit đồng, một loại chất độc từng được vô tình sử dụng không chỉ trong hội họa mà còn để chế tạo nến, giấy dán tường và thậm chí là đồ chơi trẻ em. Một số vụ việc liên quan tới loại màu cực độc này bao gồm: trẻ em bị nhiễm độc từ nến sử dụng hydro arsenit đồng trong một buổi tiệc Giáng Sinh, một số phụ nữ mặc váy nhuộm màu xanh lá Scheele bị ngất trong một buổi tiệc vào thế kỷ 19 và những thợ in có sử dụng loại màu này bị ảnh hưởng từ độc tố bên trong. Đây cũng có thể chính là loại màu đã gây nên cái chết của hoàng đế Napoleon, người sống trong một căn phòng được sơn toàn màu xanh lá sáng (màu ưa thích của ông) – arsenit sau này đã được tìm thấy bên trong tóc của Napoleon.

Ngày nay, rất nhiều công ty đang cố gắng tái tạo lại những loại màu đã bị tuyệt chủng này, đôi khi là để dành riêng cho những nghệ sĩ chuyên tái tạo lại các tác phẩm nổi tiếng có sử dụng những màu sắc kỳ quái nói trên. Đó quả thật là một điều đáng mừng, vì không phải ai cũng sẵn sàng đi tìm và nghiền nát xác ướp để tạo ra màu nâu hay đi săn một túi ốc sên chỉ để đem màu huyết dụ lên bức tranh của mình.

Bài viết cộng tác cho chuyên mục Giải trí vui lòng gửi về địa chỉ: giaitri@yan.vn

Xác ướp

Tuyệt chủng

Hội họa

Màu sắc

Học đường Cầu hôn 6 giờ trước

Được cầu hôn ngay trong buổi lễ tốt nghiệp, cô gái không khỏi vỡ oà khi niềm vui được nhân đôi. Đây có lẽ là màn cầu hôn đặc biệt khiến không ít người ghen tị.

Xã hội Tết Đoan Ngọ 8 giờ trước

Giá của mỗi chiếc bánh dao động từ 30 - 40 ngàn/chục cho loại không nhân, 40 - 45 ngàn/chục cho bánh đậu xanh và 50 - 60 ngàn/chục cho bánh thập cẩm.

Tìm về khu vực nơi Nghĩa sinh sống, nhiều người cho biết, thời điểm xảy ra vụ án mạng họ không hay biết, cũng không nghe thấy tiếng la hét hay cãi vã.

Nhạc Việt World Cup 10 giờ trước

Từ cục diện "nghiệt ngã" đáng buồn, hàng loạt đội bóng lớn đều có màn ra quân gây thất vọng ít nhiều trong lòng fan hâm mộ bóng đá chân chính.

Bức tượng đồng đặt tại sân bay ở thành phố Madeira (Bồ Đào Nha) của CR7 lại đang là đề tài gây tranh cãi lớn bởi mới bị chính quyền gỡ bỏ.

Thời trang Thời trang sao 10 giờ trước

“Nữ hoàng giải trí” Hồ Ngọc Hà tái xuất sàn catwalk, Huyền My đội vương miện làm vedette trong show thời trang.

Sao Việt Sao Việt 24h 10 giờ trước

Mỗi lần ghen tuông bố là mẹ ruột của Nhã Phương lại trút giận lên cô khiến nữ diễn viên không ít lần buồn khổ, muốn nghĩ đến chuyện tự tử.

Thời trang Thời trang sao 10 giờ trước

Lê Âu Ngân Anh khiến công chúng bất ngờ và cũng đôi phần hoang mang với nhan sắc khác lạ đến khó nhận ra.

Giới tính Chuyện ấy 10 giờ trước

Nghe thì có vẻ kì cục nhưng thực chất hiệu quả của những việc làm này đã được khoa học chứng minh hẳn hoi đấy nhé!

Sao Đông Sao Kpop 10 giờ trước

Xinh đẹp, tài năng và nổi tiếng có lẽ chỉ là một phần câu chuyện khi nói về các thần tượng ở Kpop mang họ Jeon.

X Ðóng