23 người Việt chỉ bằng… 1 người Singapore, những lí do đáng giật mình

|

Năng suất lao động bình quân của người Việt ngày càng thua kém so với nhiều nước trong khu vực Đông Nam Á?

Kinh ngạc trước văn hóa "làm việc tới chết" ở Nhật Bản, Hàn Quốc

Hàn Quốc luôn nằm trong top 10 quốc gia làm việc chăm chỉ nhất thế giới theo số liệu thống kê của OECD (Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế). Cụ thể, năm 2012, Hàn Quốc đứng thứ 2 khi xét về thời gian làm việc thực tế hàng năm bình quân đầu người. Bên cạnh những bước tiến thần kì từ một quốc gia nghèo nàn lên thành “con rồng châu Á” thì tập quán “nunchi” (nhãn cảm) cũng là một yếu tố góp phần tạo nên văn hóa làm việc ngoài giờ trong các công ty Hàn Quốc.

Công sở Hàn Quốc. (Ảnh minh họa - Nguồn: Internet)
Công sở Hàn Quốc. (Ảnh minh họa - Nguồn: Internet)

Với tập quán “nunchi” này, những người có cấp bậc cao hơn sẽ thường xuyên “để mắt và đánh giá” đến các nhân viên cấp dưới của mình. Do “nunchi”, những nhân viên mới, có thứ bậc thấp, vì sợ phải bộc lộ sự thiếu sót của mình, sẽ không bao giờ hỏi cấp trên “tại sao, thế nào” mà chỉ im lặng nhận nhiệm vụ. Cũng do “nunchi”, người lao động Hàn Quốc tự giữ mình lại nơi làm việc rất muộn, bởi đó là cách họ thể hiện sự chăm chỉ, hi sinh bản thân cho công việc với cấp trên. Và những người ở cấp bậc quản lí cũng không thể rời công sở sớm hơn, bởi họ cho rằng việc ở lại trễ chính là những gì cấp trên (nữa) mong đợi ở họ. Cứ thế, người Hàn Quốc trở thành quốc gia làm việc “khủng” bậc nhất thế giới.  

Người lao động Hàn Quốc tự giữ mình lại nơi làm việc rất trễ bởi đó là cách họ thể hiện sự chăm chỉ, hi sinh bản thân cho công việc với cấp trên. (Ảnh minh họa - Nguồn: Internet)
Người lao động Hàn Quốc tự giữ mình lại nơi làm việc rất trễ bởi đó là cách họ thể hiện sự chăm chỉ, hi sinh bản thân cho công việc với cấp trên. (Ảnh minh họa - Nguồn: Internet)

Nếu Hàn Quốc, nỗi ám ảnh là “nunchi”, thì với Nhật Bản, đó là “karoshi” - những cái chết vì bệnh tim mạch hay tự sát do áp lực công việc. Bởi người dân Nhật Bản xa lạ với khái niệm “cân bằng giữa công việc và đời sống”. Thay vào đó, từ những năm 1970, họ quen thuộc với cụm từ “làm việc tới chết” hơn khi luôn tìm mọi cách làm thêm giờ để tăng thu nhập. Trong thực tế, năm 2015, Nhật Bản có đến 1.456 ca tử vong vì hiện tượng “karoshi”. Trước tình trạng đó, vừa qua, chính phủ và các doanh nghiệp Nhật đã thúc đẩy sáng kiến cho người lao động nghỉ làm sớm (từ 15 giờ) vào ngày thứ sáu cuối cùng mỗi tháng, để họ có thêm thời gian vui chơi, mua sắm. Theo đó, sáng kiến này dự kiến bắt đầu được áp dụng từ ngày 24/2/2017.

23 người Việt chỉ bằng… 1 người Singapore, những lí do đáng giật mình

23 người Việt chỉ bằng… 1 người Singapore, những lí do đáng giật mình

Karoshi là vấn nạn khiến chính phủ Nhật Bản đau đầu những năm gần đây. (Ảnh minh họa - Nguồn: Internet)
Karoshi là vấn nạn khiến chính phủ Nhật Bản đau đầu những năm gần đây. (Ảnh minh họa - Nguồn: Internet)

Ở Việt Nam, chúng ta không có văn hóa “nunchi” vừa bức bối vừa hà khắc như công sở Hàn Quốc, cũng không xảy ra hiện tượng xã hội đáng báo động như “karoshi” của Nhật Bản. Nhưng khoan hãy vội mừng, bởi thực trạng người lao động của Việt Nam lại đáng báo động theo kiểu khác khi mỗi sáng, tầm 9 – 10 giờ, những quán cà phê còn rất đông người trong độ tuổi lao động và đến 4 – 5 giờ chiều, các quán nhậu đã tấp nập!

9 - 10 giờ sáng, cà phê cóc vẫn đông người. (Ảnh minh họa - Nguồn: Internet)
9 - 10 giờ sáng, cà phê cóc vẫn đông người. (Ảnh minh họa - Nguồn: Internet)

Tuy vậy, mới chập choạng tối, các quán nhậu đã đông đúc. (Ảnh minh họa - Nguồn: Internet)
Tuy vậy, mới chập choạng tối, các quán nhậu đã đông đúc. (Ảnh minh họa - Nguồn: Internet)

Người Việt liệu có thật sự “cần cù, chịu khó, sáng tạo” như chúng ta vẫn thường tự hào?  

Theo số liệu từ Tổng cục Thống kê cho biết ngày 28/12 vừa qua, năng suất lao động toàn nền kinh tế Việt Nam năm 2016 ước tính tăng 5,31% so với năm 2015. Cụ thể, năng suất lao động xã hội (GDP bình quân một người lao động từ 15 tuổi trở lên) của toàn nền kinh tế năm 2016 theo giá hiện hành ước đạt 84,5 triệu đồng/người, tức là khoảng 3.853 USD/người. Tuy có dấu hiệu tăng nhưng năng suất lao động bình quân của người Việt vẫn đang ở mức rất thấp so với một số nước ngay trong khu vực.

23 lao động Việt Nam cộng lại mới bằng… 1 lao động Singapore? (Ảnh minh họa - Nguồn: Internet)
23 lao động Việt Nam cộng lại mới bằng… 1 lao động Singapore? (Ảnh minh họa - Nguồn: Internet)

Năm 2015, năng suất lao động của Việt Nam đạt 3.660 USD, chỉ bằng 4,4% của Singapore. Như vậy có nghĩa là 23 lao động Việt Nam cộng lại mới bằng… 1 lao động Singapore! Bên cạnh đó, so với Malaysia, năng suất lao động của người Việt mới bằng 17,4%; 48,8% so với Indonesia và 48,5% so với Philippines.

Từ nhỏ cho đến lớn, chúng ta thường xuyên nghe rằng “cần cù, chịu khó, sáng tạo là truyền thống tốt đẹp của người Việt”. Nhưng với những con số thực tế trên, thì liệu điều đó có còn đúng nữa?

Gần đây, trong một cuộc trò chuyện với một tờ báo điện tử, GS Trần Ngọc Thêm (Tiến sĩ khoa học ngành ngữ văn, nhà văn hóa học của Việt Nam, Giám đốc Trung tâm Văn hóa học Lí luận và Ứng dụng, thuộc Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh, đồng thời là Ủy viên Hội đồng Lí luận Trung ương của Việt Nam) đã “chỉ mặt đặt tên” thực trạng mà phần đông người Việt vẫn không dám hoặc không chịu thừa nhận: những giá trị mà chúng ta vẫn tự hào lâu nay – sự cần cù và hiếu học – là “huyền thoại".

GS Trần Ngọc Thêm (Ảnh: Vietnamnet)
GS Trần Ngọc Thêm (Ảnh: Vietnamnet)

Theo đó, Giáo sư phân tích: “Cần cù, hiếu học thường được xem là những phẩm chất chung của Đông Á. Cùng là cần cù, hiếu học nhìn bề ngoài thấy giống nhau, thực ra là giữa Việt Nam với Đông Bắc Á rất khác nhau. Mọi phẩm chất của con người đều là do hoàn cảnh sống tạo nên. Điều kiện tự nhiên Đông Bắc Á rất khắc nghiệt nên người Đông Bắc Á thật sự cần cù − Nhật Bản, Hàn Quốc là những điển hình của đức tính cần cù ấy. Còn Việt Nam và Đông Nam Á là khu vực vốn được thiên nhiên ưu đãi nên không thể có phẩm chất ấy”.

Giáo sư Trần Ngọc Thêm cho rằng các học giả Việt Nam lẫn người nước ngoài nghĩ rằng người Việt có truyền thống cần cù là do đặc điểm của nghề trồng lúa nước đánh lừa. (Ảnh minh họa - Nguồn: Internet)
Giáo sư Trần Ngọc Thêm cho rằng các học giả Việt Nam lẫn người nước ngoài nghĩ rằng người Việt có truyền thống cần cù là do đặc điểm của nghề trồng lúa nước đánh lừa. (Ảnh minh họa - Nguồn: Internet)

Giáo sư Trần Ngọc Thêm còn đưa ra những lập luận, dẫn chứng xác đáng cho nhận định cụ thể của mình. Ông cho rằng các học giả Việt Nam lẫn người nước ngoài nghĩ rằng người Việt có truyền thống cần cù là do đặc điểm của nghề trồng lúa nước đánh lừa. “Trồng lúa nước là nghề mang tính thời vụ rất cao. Gặp lúc gieo cấy hay vào vụ gặt thì hình ảnh dễ thấy là người nông dân Việt đầu hôm sớm mai bán mặt cho đất, bán lưng cho trời – đúng là cần cù thật. Nhưng xong việc thì lại chơi. Khoảng thời gian giữa cấy và gặt rất dài, là lúc chúng ta nghỉ ngơi, ăn chơi liên miên: ‘Tháng giêng là tháng ăn chơi/ Tháng hai cờ bạc, tháng ba hội hè/ Tháng tư đong đậu nấu chè/ Ăn tết Đoan Ngọ trở về tháng năm’.

Bây giờ vẫn thế. Con người nông dân đi vào công sở, cộng với tổ chức quản lí kém..., nên người Việt về cơ bản vẫn ham chơi bời, lễ hội, đàn đúm, ‘buôn dưa lê’ và nhậu nhẹt. Nên mới có tình trạng 30% công chức sáng cắp ô đi tối cắp ô về”.

Quán nhậu luôn đông nghịt người... (Ảnh minh họa - Nguồn: Internet)
Quán nhậu luôn đông nghịt người... (Ảnh minh họa - Nguồn: Internet)

Trong thực tế ngày nay, ở Việt Nam, mỗi buổi sáng, nhìn một lượt quanh các quán cà phê, có thể dễ dàng thấy được rất nhiều người “ngồi đồng” đọc báo, lướt điện thoại hoặc trò chuyện đến tận 9 – 10 giờ. Chưa hết, tầm 4 – 5 giờ chiều, các quán nhậu đã khá đông người. Để phục vụ nhu cầu đó, các quán cà phê và quán nhậu cứ thế “mọc” lên ngày một nhiều.

Trong khi đó, Giáo sư Trần Ngọc Thêm cho biết, ở các đô thị Hàn Quốc, Nhật Bản, Mỹ… đều không có nhiều hàng quán ăn chơi đến thế, và cũng không đông khách quanh năm suốt ngày đến thế.

Giáo sư nhận định: “Người Việt Nam có ham ăn đến thế không? Không hề. Đấy là ăn chơi, ăn để chơi chứ không phải ăn để làm việc. Tất nhiên là sống thì phải có ăn có chơi nhưng ham ăn chơi như thế thì không thể tự khen là cần cù được!”.

Vì sao 1 người Singapore bằng 23 người Việt?

Theo một khảo sát của Randstad Singapore vào năm 2015, khi phỏng vấn 400 người lao động Singapore, 32% người cho rằng họ cảm thấy rất khó để dẹp hết công việc qua một bên trong dịp nghỉ lễ hoặc khi đi du lịch, trong khi đó 51% nói rằng sếp của họ luôn yêu cầu họ phải luôn trong trạng thái “liên lạc được” trong lúc nghỉ lễ.

Trước kết quả khảo sát đó, ông Michael Smith – giám đốc điều hành của Randstad Singapore – cho biết: “Chúng tôi nhận thấy rằng có 62% người lao động Singapore không ngại giải quyết những vấn đề liên quan đến công việc trong giờ nghỉ, trong khi 41% vẫn làm việc trong ngày lễ một cách tự nguyện”. Nghiên cứu này của Randstad cũng đã chỉ ra Singapore thuộc trong top các quốc gia “không bao giờ ngừng việc” ở khu vực Châu Á Thái Bình Dương. Đứng đầu là Nhật Bản (44%), tiếp theo là Malaysia (36%). Thoải mái nhất là Trung Quốc (15%), Hồng  Kông (19%), Úc (24%), New Zealand (25%) và Ấn Độ (27%).

Không phải “nunchi” hay “karoshi”, vậy nguyên nhân khiến người Singapore “tham công tiếc việc” là do đâu?

Người Singapore: "Lao động nước ngoài đang cướp đi việc làm của chúng tôi". (Ảnh minh họa - Nguồn: Internet)
Người Singapore: "Lao động nước ngoài đang cướp đi việc làm của chúng tôi". (Ảnh minh họa - Nguồn: Internet)

Người lao động Singapore được biết với văn hóa làm việc cực kì chăm chỉ với động lực đến từ sự thăng tiến nghề nghiệp và tài chính. Điều này khiến họ thường xuyên làm việc thêm giờ, đồng thời cũng làm họ dứt khỏi công việc hoàn toàn một khi đã rời khỏi văn phòng. Ngoài ra, một lí do quan trọng không kém, nằm ở việc Singapore ngày nay là thị trường màu mỡ và điểm đến lí tưởng của lao động từ khắp mọi nơi trên thế giới. Điều này đã đặt người dân Singapore vào thế: hoặc nỗ lực hết mình trong công việc, hoặc là “chết”.

Singapore thuộc trong top các quốc gia “không bao giờ ngừng việc” ở khu vực Châu Á Thái Bình Dương. (Ảnh minh họa - Nguồn: Internet)
Singapore thuộc trong top các quốc gia “không bao giờ ngừng việc” ở khu vực Châu Á Thái Bình Dương. (Ảnh minh họa - Nguồn: Internet)

Số người lao động nước ngoài tại Singapore – đất nước với 5,6 triệu dân - đã tăng lên đáng kể trong những năm gần đây, từ 1.053.500 người trong tháng 12/2013 năm 2009 đến 1.336.700 trong tháng 6/2014, theo số liệu của Bộ Nhân lực. Người dân Singapore khẳng định, các quy định nhằm đảm bảo bình đẳng cơ hội việc làm cho người bản địa của nhà nước là không hiệu quả. Họ cho rằng người nước ngoài có khả năng làm việc ít hơn nhưng lại thăng tiến nhanh hơn so với người Singapore. Từ đó, động lực để người Singapore phấn đấu làm việc thêm giờ lại càng mạnh mẽ hơn, nới rộng khoảng cách giữa sự phát triển của quốc gia này với những quốc gia còn lại trong khu vực, kể cả Việt Nam.

Tạm kết

Trước những số liệu chính xác và sự quan sát, phân tích từ góc nhìn khoa học xã hội như vậy, đã đủ để chúng ta chấp nhận một sự thật rằng, người Việt đã không còn “cần cù, chịu khó, sáng tạo” như thế hệ 20 năm trước? Và đó phải chăng là lí do lớn nhất và đáng buồn nhất, khi nhìn ra thế giới mà ngậm ngùi công nhận: 23 người Việt mới chỉ bằng 1 người Singapore?

YAN NEWS VIDEO
Subscribe ngay YANNewsTube